Keo và băng dính chỉ nên dùng cho tranh sắt mỏng, nhẹ, khoảng dưới hai kilogam, dán lên tường sơn còn tốt, khô ráo; tranh nặng hơn, tranh nhiều lớp hoặc tường bị ẩm, phấn hoá thì đừng dán, hãy dùng ray treo, chân đế hoặc xin phép chủ nhà khoan. Lực giữ của keo không nằm ở keo mà ở lớp sơn tường, và lớp sơn thường bong trước keo.
Câu hỏi này gặp nhiều ở người thuê căn hộ, phòng trọ, hoặc chủ nhà không muốn đục tường mới sơn. Phần dưới phân biệt rõ loại sản phẩm, điều kiện bề mặt, cách thử trước khi tin, và các lựa chọn khác cho phép bạn có tranh đẹp mà không phải đền tường khi trả nhà.
Giới hạn của keo: vì sao tranh sắt khó hơn tranh canvas
Tranh sắt nặng tập trung. Một bức canvas cùng khổ thường nhẹ hơn vài lần. Tranh sắt lại có diện tích tiếp xúc nhỏ, vì phần lớn là khoảng trống cắt laser, nên không có nhiều chỗ để dán.
Mặt sắt sơn tĩnh điện trơn. Lớp sơn tĩnh điện bóng hoặc mờ đều khá trơn, nhiều loại băng dính bám kém hơn trên gỗ hay giấy. Một số sản phẩm ghi rõ bề mặt phù hợp; bạn nên đọc kỹ trước khi mua.
Lực kéo bóc từ mép. Băng dính chịu lực trượt dọc mặt tường khá tốt, nhưng chịu lực bóc từ mép rất kém. Tranh sắt có trọng tâm lệch ra ngoài, nhất là khi va nhẹ, sẽ tạo đúng kiểu lực bóc đó.
Thời gian là kẻ thù. Keo dán nhiều khi giữ tốt trong tuần đầu rồi chảy dần dưới tải liên tục, nhất là trong phòng nóng hoặc gần cửa sổ nắng chiếu. Tranh rơi sau vài tháng là chuyện thường gặp.
Rơi thì hỏng cả hai. Tranh sắt rơi có thể móp mép, bong sơn, và mép thép cắt có thể làm trầy sàn gỗ hay gây thương tích. Vì vậy ngưỡng an toàn cho phương án dán nên đặt thấp, không thử vận may.
Tranh sắt nào hợp để dán, tranh nào không
Hợp: tranh một lớp mỏng, khổ nhỏ. Tranh cắt laser một lớp, thép mỏng khoảng một milimét, khổ dưới khoảng 60 cm, mặt sau phẳng áp sát tường. Đây là nhóm có diện tích tiếp xúc đủ và cân nặng thấp, như các bức hoạ tiết lá, chim nhỏ, đường nét một nét treo ở góc làm việc hay đầu giường.
Hợp có điều kiện: tranh có tai treo nhỏ. Thay vì dán chính tranh, dán hai móc chịu lực rồi gác tai treo lên móc. Cách này tách tranh khỏi keo, khi cần lau tranh chỉ việc nhấc ra. Điều kiện là cân nặng tranh vẫn nằm trong giới hạn thấp nói ở trên.
Không hợp: tranh nhiều lớp. Trụ đệm giữa các lớp khiến tranh có độ dày vài centimet, trọng tâm xa tường, đúng kiểu lực bóc mép mà keo chịu kém nhất. Thêm vào đó mặt sau tranh nhiều lớp hiếm khi phẳng.
Không hợp: tranh có khung gỗ, có đèn. Tranh sắt ghép nền gỗ nặng hơn nhiều so với vẻ ngoài, còn tranh có đèn có bộ nguồn và dây kéo xuống. Hai loại này cần điểm treo cơ khí.
Không hợp: tranh treo trên chỗ người ngồi, nằm. Trên đầu giường, sofa, bàn ăn, nôi trẻ em thì dù tranh nhẹ cũng không nên dùng keo. Rủi ro rơi là nhỏ nhưng hậu quả với mép thép cắt không nhỏ, hãy dùng vít hoặc đổi vị trí tranh.
Các loại sản phẩm dán và chỗ dùng hợp
Bảng sau mô tả theo nhóm sản phẩm thường gặp, không nêu hãng. Tải ghi trên bao bì là trong điều kiện thử nghiệm của nhà sản xuất, ngoài thực tế nên chỉ dùng khoảng một nửa con số đó.
| Nhóm sản phẩm | Hợp với | Không hợp với |
|---|---|---|
| Băng dính xốp hai mặt | Tranh sắt mỏng rất nhẹ, mặt sau phẳng | Tường nhám, tường ẩm, tranh có khoảng cách với tường |
| Miếng dán có móc, tháo bằng kéo dải | Tranh có tai treo hoặc khung gác được lên móc | Tranh nặng, tranh nhiều lớp, tường vừa sơn chưa đủ ngày khô |
| Bộ dán dạng khoá gài hai nửa | Tranh nhẹ cần tháo lắp để lau | Tranh có mặt sau không phẳng |
| Keo dán xây dựng dạng ống bơm | Vật trang trí gắn vĩnh viễn trên bề mặt cứng | Nhà thuê, vì gỡ ra thường kéo theo sơn và vữa |
Với keo dạng ống bơm, chỉ dùng đúng một sản phẩm theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không trộn hai loại keo với nhau, làm ở nơi thoáng và đeo găng tay. Keo kiểu này thực chất biến tranh thành một phần của tường, nên chỉ chọn khi bạn chắc chắn tranh ở đó lâu dài và chấp nhận phải sửa tường nếu tháo.
Bề mặt tường quyết định nhiều hơn keo
Tường sơn nước bị phấn hoá. Lấy ngón tay miết lên tường, nếu ngón tay dính bột trắng là sơn đã phấn hoá. Dán gì lên đây cũng chỉ bám vào lớp bột, tranh sẽ rơi cùng mảng sơn.
Tường mới sơn. Sơn cần thời gian khô hoàn toàn bên trong dù mặt ngoài đã khô tay. Đọc thời gian khuyến nghị của loại sơn, thường tính bằng tuần chứ không phải ngày, trước khi dán.
Tường nồm ẩm. Mùa nồm ở miền Bắc, tường đọng hơi nước làm keo mất bám. Tường giáp nhà tắm, bếp hoặc tường hướng mưa cũng tương tự. Với những tường này nên bỏ hẳn phương án dán.
Giấy dán tường. Keo bám vào giấy, giấy bám vào tường bằng hồ. Tranh nặng một chút là bóc cả mảng giấy. Ngoài ra khi gỡ băng dính sẽ rách giấy.
Gạch men, kính, gỗ sơn bóng. Đây là các bề mặt keo bám tốt nhất vì phẳng và kín. Nếu bắt buộc phải dán, đây là chỗ đáng thử, nhưng vẫn theo giới hạn cân nặng thấp.
Thử trước khi tin: quy trình 48 giờ
Cách rẻ nhất để biết phương án dán có ổn không là thử với vật thay thế trước khi đặt tranh thật lên.
- Lau sạch vùng tường bằng khăn hơi ẩm, để khô hẳn; tránh dùng chất tẩy mạnh làm hỏng sơn.
- Dán một miếng cùng loại ở vị trí khuất, như sau cánh tủ, ép chặt theo thời gian hướng dẫn trên bao bì.
- Đợi đủ thời gian keo đạt độ bám, thường là vài giờ đến một ngày tuỳ sản phẩm.
- Treo một túi đồ có cân nặng bằng hoặc hơn tranh lên miếng dán, để nguyên ít nhất hai ngày.
- Kiểm xem mép miếng dán có bị bong, trượt xuống hay không, sơn quanh đó có phồng không.
- Thử gỡ miếng dán theo đúng cách hướng dẫn để xem tường có bị bóc sơn không.
- Chỉ khi cả hai phép thử đều ổn mới dán tranh thật, đặt tranh thấp, không treo ngay trên giường hay sofa.
Bước gỡ thử hay bị bỏ qua, nhưng với người thuê nhà đây mới là phần quan trọng: dán chắc mà khi gỡ bóc cả mảng sơn thì vẫn phải sửa tường.
Nếu phép thử đạt nhưng bạn vẫn còn ngờ, hãy đặt tranh ở vị trí mà nếu rơi chỉ chạm sàn trống, chẳng hạn hành lang hay tường cạnh bàn làm việc, rồi theo dõi thêm vài tuần trước khi coi đó là chỗ cố định.
Không khoan, không dán: các phương án khác cho nhà thuê
Ray treo tranh là lựa chọn gọn nhất. Một thanh ray nhỏ bắt sát trần hoặc gắn vào phào trần, từ đó thả dây cáp mảnh có móc xuống giữ tranh. Thanh ray chỉ cần vài điểm bắt ở vị trí cao, khi trả nhà trám lại rất ít lỗ, trong khi bạn thay đổi được vị trí và độ cao tranh thoải mái. Với tranh sắt, chọn bộ ray có tải công bố đủ dư và móc khoá chắc để cáp không tuột.
Tận dụng lỗ khoan cũ cũng là một cách. Nhiều căn hộ cho thuê đã có lỗ của chủ cũ treo tranh, đồng hồ. Nếu lỗ còn tốt và vị trí chấp nhận được, dùng lại sẽ không làm thêm hư hại. Kiểm tắc kê cũ còn chắc không trước khi dùng.
Kệ gác tranh và chân đế hợp với tranh sắt có khung hoặc tranh ghép gỗ. Kệ mỏng chạy dọc tường, tranh tựa lên, có thanh chặn phía trước. Chân đế để sàn hợp với tranh đứng ở góc phòng hoặc cạnh kệ tivi.
Cuối cùng, nhiều chủ nhà đồng ý cho khoan nếu bạn hỏi trước và cam kết trám, sơn lại khi trả nhà. Ghi thoả thuận này bằng tin nhắn cho rõ ràng, nêu số lỗ, vị trí và việc ai sẽ trám, sơn lại khi trả nhà. Hai lỗ khoan đúng kỹ thuật thường an toàn hơn và đỡ phiền hơn so với một bức tranh rơi giữa đêm.
Khi trả nhà: gỡ keo và băng dính đúng cách
Gỡ theo hướng dẫn của sản phẩm. Loại miếng dán tháo bằng kéo dải phải kéo dải song song với mặt tường, kéo chậm và thẳng; kéo chéo ra ngoài sẽ đứt dải và bóc sơn.
Làm mềm keo trước. Với băng dính xốp, hơ máy sấy tóc ở chế độ ấm vài chục giây làm keo mềm hơn, rồi dùng sợi chỉ cước luồn sau miếng dán cắt dần.
Vệ sinh vết keo. Phần keo còn sót dùng tẩy cao su hoặc ngón tay lăn dần. Tránh xăng, dầu hoặc dung môi mạnh trên tường sơn nước vì làm loang sơn.
Sửa chỗ bong sơn. Mảng sơn nhỏ bị bóc có thể bả mỏng và dặm sơn cùng màu. Hỏi chủ nhà mã màu hoặc mang mẩu sơn đi pha, tự pha màu bằng mắt thường lệch rõ khi có nắng chiếu.
Chụp ảnh trước khi dán. Ảnh tường lúc nhận nhà giúp bạn và chủ nhà không tranh cãi về hiện trạng cũ. Chụp cả ảnh rộng lẫn ảnh cận vùng sẽ dán, có ánh sáng đủ để thấy rõ màu và vết sẵn có.
Gỡ tranh trước, gỡ keo sau. Đừng giật tranh khỏi tường khi keo còn dính chặt. Nâng nhẹ tranh, luồn chỉ cước hoặc thanh nhựa mỏng tách tranh ra trước, sau đó mới xử lý từng miếng keo còn lại trên tường. Làm ngược lại thường vừa cong mép tranh vừa bóc tường.
Câu hỏi thường gặp
Băng dính hai mặt giữ được tranh sắt bao nhiêu kilogam?
Không nên tin hoàn toàn vào con số ghi trên bao bì vì đó là điều kiện thử nghiệm lý tưởng. Với tranh sắt, chỉ nên dùng băng dính cho tranh mỏng dưới khoảng hai kilogam, dán trên tường sơn tốt, khô ráo, và thử trước bằng vật nặng tương đương.
Tường mới sơn có dán tranh ngay được không?
Không nên. Sơn khô mặt chỉ sau vài giờ nhưng bên trong cần lâu hơn nhiều, thường vài tuần tuỳ loại sơn. Dán sớm, keo bám vào lớp sơn chưa cứng và khi gỡ sẽ bóc cả mảng, còn tranh thì dễ trượt.
Nhà thuê có cách nào treo tranh sắt nặng mà không khoan nhiều?
Có. Ray treo tranh bắt sát trần chỉ cần vài lỗ ở vị trí cao, sau đó thả dây cáp treo tranh ở độ cao tuỳ ý. Ngoài ra có thể dùng kệ gác tranh, chân đế, hoặc xin phép chủ nhà khoan hai lỗ và cam kết trám lại khi trả nhà.
Có nên dùng keo dán xây dựng để gắn tranh sắt cho chắc không?
Chỉ khi bạn là chủ nhà và muốn tranh ở đó lâu dài. Keo xây dựng bám rất chắc, khi tháo thường kéo theo sơn và cả vữa, nên phải sửa tường. Nhà thuê không nên dùng, và luôn dùng đúng một sản phẩm theo hướng dẫn, không trộn keo.
Tranh dán lên tường bị rơi vào mùa nồm thì vì sao?
Mùa nồm, hơi nước đọng trên mặt tường làm lớp keo mất độ bám, đồng thời lớp sơn cũng mềm và dễ bong. Đây là lý do tường miền Bắc vào mùa nồm, tường giáp nhà tắm hoặc bếp không hợp để dán tranh sắt.
Gỡ băng dính hai mặt trên tường thế nào cho khỏi bóc sơn?
Hơ ấm miếng dán bằng máy sấy tóc cho keo mềm, luồn sợi chỉ cước phía sau cắt dần thay vì giật. Keo còn sót thì lăn bằng tẩy cao su. Tránh dùng xăng hay dung môi mạnh trên tường sơn nước.