TranhSat.comTranh Sắt
Quy trình chế tác tranh sắt

Quy trình làm tranh sắt: 8 công đoạn từ bản vẽ đến lúc đóng thùng

Một bức tranh sắt đi qua tám công đoạn: ý tưởng, bản vẽ, cắt, làm mép, uốn hàn, xử lý bề mặt, sơn sấy, kiểm và đóng gói. Công đoạn nào hay bị bỏ bớt.

Overhead view of a long workbench in a metal workshop, a Vietnamese worker in gloves sorting freshly cut steel panels of a koi fish and lotus design, soft morning light

Một bức tranh sắt treo tường thường đi qua tám công đoạn: lên ý tưởng, dựng bản vẽ vector, cắt tấm thép, làm sạch mép cắt, uốn và hàn ghép, xử lý bề mặt, sơn rồi sấy, cuối cùng là kiểm và đóng gói. Máy cắt chỉ chiếm một phần nhỏ thời gian; phần lớn công sức nằm ở bản vẽ trước khi cắt và ở khâu hoàn thiện sau khi cắt.

Hiểu tám công đoạn này giúp bạn đọc được thành phẩm: mép tranh có sắc không, lớp sơn có đều trong các khe hẹp không, tranh nhiều lớp có thẳng không. Phần dưới đi lần lượt từng công đoạn, nói rõ người mua nhìn thấy dấu vết của nó ở đâu, và công đoạn nào hay bị rút gọn khi xưởng cần làm nhanh hoặc làm rẻ.

Toàn cảnh tám công đoạn trong một bảng

Bảng dưới gom tám công đoạn theo thứ tự thường gặp ở một xưởng làm tranh cắt laser. Tranh uốn tay hoặc tranh độc bản có thể đổi thứ tự hoặc thêm công đoạn, nhưng khung chung vẫn vậy.

Công đoạnViệc chínhDấu vết bạn thấy trên tranh
1. Ý tưởngChốt chủ đề, kích thước, số lớp, màuBố cục cân hay lệch, tỷ lệ tranh so với tường
2. Bản vẽ vectorVẽ nét khép kín, thêm cầu nối, tách lớpNét mượt hay răng cưa, chi tiết có bị rơi mất
3. CắtCắt laser, plasma hoặc cắt tayĐộ sắc của góc nhọn, độ rộng khe
4. Làm mépMài ba via, gõ xỉ, làm sạch vết cháyMép sờ có cứa tay không
5. Uốn, hàn, ghépUốn chi tiết, hàn chân đệm, ghép lớpMối hàn có lộ mặt trước, tranh có phẳng
6. Xử lý bề mặtTẩy dầu, tẩy gỉ, làm nhámSơn có bong ở mép sau vài tháng
7. Sơn và sấySơn lót, sơn màu, phủ, sấyMàu đều trong khe hẹp, không chảy giọt
8. Kiểm, đóng góiSoi lỗi, bọc góc, đóng thùngTranh tới tay có cong, trầy

Nhìn bảng này bạn sẽ thấy vì sao hai bức tranh cùng hình con cá chép lại có giá khác nhau: một xưởng làm đủ tám dòng, xưởng kia có thể gộp công đoạn 4 và 6 thành một lần lau qua rồi sơn ngay.

Công đoạn 1 và 2: từ ý tưởng đến bản vẽ cắt được

Ý tưởng có thể đến từ một bức ảnh, một bản phác tay, hay chỉ một câu mô tả như "đàn ngựa chạy trên nền núi, khổ ngang 1,6 m". Việc đầu tiên của người vẽ là chốt bốn thông số: kích thước ngoài, số lớp, độ dày tấm dự kiến và màu sơn từng lớp. Bốn thông số này quyết định gần như mọi thứ phía sau, vì cùng một hình con ngựa nhưng tranh một lớp khổ 80 cm và tranh ba lớp khổ 1,6 m cần hai bản vẽ khác hẳn nhau.

Sang bản vẽ vector, người vẽ biến hình thành các đường khép kín mà máy cắt đi theo được. Ở bước này họ phải xử lý những phần sẽ rơi ra khi cắt (như phần giữa vòng tròn), nối chúng bằng cầu nối, làm dày những nét quá mảnh, gộp chi tiết li ti mà máy không cắt nổi. Với tranh nhiều lớp, người vẽ còn tách hình thành lớp nền, lớp giữa, lớp trước sao cho khi chồng lên nhau mắt người thấy chiều sâu.

Đây là công đoạn quyết định độ đẹp nhiều nhất mà người mua ít thấy nhất. Một bản vẽ tốt có nét chạy đều, khoảng trống phân bố cân, không có chỗ dày đặc chi tiết rồi trống trơn ở chỗ khác. Bản vẽ vội thường lộ ra ở những đường cong bị gãy khúc, đặc biệt ở vảy cá, bờm ngựa, cánh hoa.

Công đoạn 3: cắt tấm thép theo bản vẽ

Phần lớn tranh sắt treo tường hiện nay cắt bằng máy laser fiber điều khiển số, đi theo đúng file vector. Thép tấm dùng cho tranh treo trong nhà thường nằm trong khoảng 1 đến 3 mm (số tham khảo, tuỳ khổ tranh và độ chi tiết). Laser cho đường cắt hẹp, góc nhọn giữ được, nên hợp với tranh nhiều chi tiết nhỏ. Máy cắt plasma rẻ hơn, hợp với tấm dày và hình đơn giản, nhưng đường cắt rộng hơn và mép nhiều xỉ hơn. Tranh rèn, uốn tay thì phần lớn chi tiết được cắt từ thanh, ống, lá thép bằng dụng cụ cầm tay rồi tạo hình bằng búa và đe.

Người mua thấy công đoạn cắt ở hai chỗ: độ sắc của các mũi nhọn (đầu lá, móng chim, ngọn lửa) và độ đều của các khe hẹp. Mũi nhọn bị tù tròn, khe chỗ rộng chỗ hẹp thường là dấu hiệu máy không hợp với độ chi tiết của bản vẽ, hoặc thông số cắt chưa chỉnh kỹ.

Một chi tiết ít người để ý: nhiệt khi cắt có thể làm tấm mỏng khổ lớn hơi vênh, nhất là khi bản vẽ khoét bỏ phần lớn diện tích. Xưởng có kinh nghiệm sắp thứ tự cắt và chừa đủ phần thép nối để tấm giữ phẳng.

Công đoạn 4 và 5: làm mép, uốn, hàn và ghép lớp

Làm mép không phải bước trang trí. Mép cắt plasma có xỉ bám, mép cắt laser bằng khí oxy có lớp đen cháy mỏng, mép nào cũng có thể có ba via (gờ sắc nhô ra). Nếu không mài và làm sạch, sơn sẽ bám kém ở mép, và đó là chỗ gỉ thường xuất hiện đầu tiên sau một mùa nồm.

Uốn tạo khối là khâu tay. Với tranh có cánh hoa cong, lá vểnh, thân cây có độ nổi, người thợ uốn từng chi tiết bằng kìm, búa, khuôn. Hai bức cùng file nhưng thợ khác nhau sẽ cho độ cong khác nhau, nên tranh uốn tay ít khi giống hệt nhau.

Hàn nên nằm ở mặt sau. Chân đệm giữa các lớp, móc treo, khung gia cố thường được hàn hoặc bắt bu lông từ phía sau. Mối hàn lộ ra mặt trước, nhất là mối hàn chưa mài, là dấu hiệu làm vội.

Ghép lớp cần kiểm phẳng. Tranh ba lớp mà mỗi chân đệm cao thấp một kiểu sẽ khiến lớp trước nghiêng, bóng đổ lên tường lệch. Xưởng cẩn thận đặt tranh lên mặt bàn phẳng để kiểm trước khi hàn chết.

Công đoạn 6 và 7: xử lý bề mặt, sơn và sấy

Thép tấm từ nhà máy thường có dầu chống gỉ, bụi, đôi khi gỉ nhẹ do để lâu. Trước khi sơn, xưởng phải tẩy dầu, tẩy gỉ và làm nhám bề mặt bằng cách phù hợp với thiết bị họ có, từ chà tay đến phun hạt mài. Bước này không nhìn thấy được trên tranh mới, nhưng quyết định lớp sơn có bám chắc sau một, hai năm hay không. Người đọc không chuyên không nên tự làm các bước tẩy gỉ bằng hoá chất; nếu cần thì để thợ có kinh nghiệm làm, nơi thoáng, đủ đồ bảo hộ.

Sơn tranh sắt phổ biến nhất là sơn tĩnh điện: bột sơn được phun bám lên thép nhờ tĩnh điện, rồi đưa vào lò sấy để bột chảy thành lớp màng. Nhiệt độ và thời gian sấy do nhà sản xuất bột sơn quy định, xưởng làm đúng thì màng sơn cứng và đều. Ngoài ra còn sơn phun dạng lỏng nhiều lớp, sơn giả đồng, giả cổ, phủ bóng hoặc mờ.

Với tranh nhiều chi tiết, khó nhất là phủ sơn đều vào khe hẹp và mặt cắt. Bạn kiểm bằng cách soi đèn pin chéo vào mép và khe: chỗ thiếu sơn sẽ lộ màu thép xám, chỗ thừa sơn sẽ đọng giọt hoặc lấp khe.

Công đoạn 8: kiểm và đóng gói

Đây là công đoạn bị xem nhẹ nhiều nhất, trong khi tranh sắt hỏng trên đường vận chuyển thường do góc nhọn đâm thủng lớp bọc hoặc lớp trước bị đè cong. Một quy trình đóng gói cẩn thận thường gồm các bước sau:

  1. Soi toàn bộ mặt trước dưới đèn để tìm chỗ trầy, chỗ thiếu sơn, dặm lại và chờ khô hẳn.
  2. Kiểm móc treo, chân đế, đèn (nếu có) đã chắc, dây điện được cố định, không cấn vào chi tiết sơn.
  3. Bọc từng góc nhọn và chi tiết vểnh bằng xốp hoặc mút, vì đây là chỗ chọc thủng lớp bọc đầu tiên.
  4. Quấn màng bọc hoặc giấy chống trầy lên mặt sơn, tránh để băng keo dính thẳng vào sơn.
  5. Đặt tranh vào thùng hoặc khung gỗ có lót xốp hai mặt, chèn kín để tranh không xê dịch.
  6. Ghi rõ chiều đặt thùng và mặt trước, chụp ảnh tranh lúc đóng gói để làm bằng chứng khi kiểm hàng.

Tranh nhiều lớp có lớp trước nổi cao nên được chèn đỡ ngay dưới lớp trước, không để lớp này chịu sức đè của thùng. Nếu tranh đi xa, khung gỗ chắc hơn thùng giấy nhiều.

Công đoạn nào hay bị rút gọn khi làm nhanh, làm rẻ

Không phải xưởng nào rút gọn cũng là gian dối; có khi đó là lựa chọn hợp lý cho tranh giá thấp. Nhưng bạn nên biết rút ở đâu thì hệ quả ra sao:

  • Bản vẽ: dùng lại file có sẵn, phóng to thu nhỏ theo kích thước khách đặt mà không vẽ lại nét. Hệ quả là chi tiết quá mảnh ở khổ nhỏ hoặc trống trải ở khổ lớn.
  • Làm mép: bỏ qua mài ba via, sơn chồng lên xỉ. Mép dễ cứa tay và dễ gỉ trước.
  • Xử lý bề mặt: chỉ lau qua bằng giẻ. Sơn trông vẫn đẹp lúc giao, nhưng bong mảng ở mép sau một mùa ẩm.
  • Sơn: sơn một lớp mỏng, không phủ. Màu dễ phai và trầy khi lau.
  • Kiểm phẳng: ghép lớp không kiểm, tranh treo lên thấy lớp trước nghiêng.
  • Đóng gói: bọc màng mỏng, không chèn góc. Tỷ lệ hư hỏng khi giao tăng rõ.

Bạn không cần đòi xưởng làm mọi thứ ở mức cao nhất. Tranh treo phòng khách khô ráo không cần lớp phủ dành cho ngoài trời. Điều đáng hỏi là xưởng làm những công đoạn nào và bỏ những công đoạn nào cho mức giá họ báo.

Câu nên hỏi xưởng để biết họ làm đủ công đoạn

Vài câu hỏi ngắn giúp bạn hình dung quy trình thật của xưởng mà không cần vào tận nơi. Câu trả lời cụ thể, có giải thích, thường đáng tin hơn câu trả lời chung chung kiểu "làm kỹ lắm".

  • Bản vẽ cho kích thước mình đặt được vẽ lại hay phóng từ file có sẵn? Có gửi bản vẽ duyệt trước khi cắt không?
  • Tranh cắt bằng máy gì, độ dày tấm bao nhiêu, vì sao chọn độ dày đó cho khổ này?
  • Mép cắt có được mài và làm sạch trước khi sơn không?
  • Trước khi sơn, bề mặt được xử lý bằng cách nào?
  • Sơn loại gì, mấy lớp, có sấy không, có phủ không?
  • Tranh nhiều lớp được ghép bằng gì, mối hàn nằm ở đâu?
  • Đóng gói thế nào, có chụp ảnh tranh trước khi đóng thùng không?

Nếu xưởng trả lời được từng câu và cho xem ảnh các công đoạn của những đơn trước, đó là dấu hiệu tốt hơn mọi lời khen trên trang giới thiệu.

Câu hỏi thường gặp

Làm một bức tranh sắt mất bao lâu?

Tuỳ độ phức tạp và lịch xưởng. Tranh một lớp từ file có sẵn có thể xong trong vài ngày, tranh nhiều lớp vẽ mới, uốn tay, sơn nhiều màu thường cần lâu hơn vì bản vẽ phải duyệt và sơn phải sấy, chờ khô từng màu.

Công đoạn nào tốn công nhất trong quy trình làm tranh sắt?

Thường là bản vẽ và hoàn thiện. Máy cắt chạy nhanh, nhưng vẽ nét đẹp, tách lớp hợp lý, mài mép, xử lý bề mặt và sơn đều vào khe hẹp đều cần nhiều giờ công tay của người có kinh nghiệm.

Tranh sắt có cần sơn lót không?

Phụ thuộc hệ sơn xưởng dùng và nơi treo. Tranh treo ngoài trời, ven biển hoặc nơi ẩm thường cần hệ sơn có lớp lót hoặc xử lý bề mặt kỹ hơn; tranh trong nhà khô ráo có thể dùng sơn tĩnh điện một lớp trên bề mặt đã xử lý tốt.

Vì sao tranh sắt mới giao đã có chỗ gỉ ở mép?

Thường do mép cắt không được làm sạch hoặc sơn không phủ kín mặt cắt, độ ẩm lọt vào phần thép trần. Nên báo xưởng ngay khi nhận, chụp ảnh rõ vị trí, vì đây là lỗi hoàn thiện chứ không phải do bạn bảo quản.

Có nên tự cắt hoặc tự hàn tranh sắt tại nhà?

Không nên nếu bạn không được đào tạo. Cắt và hàn thép có nguy cơ bỏng, cháy, tia lửa bắn vào mắt và khói độc. Việc này nên để thợ có kinh nghiệm làm trong xưởng có đồ bảo hộ, thông gió và thiết bị phòng cháy.

Làm sao biết xưởng có xử lý bề mặt trước khi sơn?

Hỏi thẳng cách họ làm và xin ảnh hoặc video công đoạn này ở đơn trước. Trên tranh mới khó nhìn ra, nhưng bạn có thể soi mép và mặt sau: mặt sau sơn đều, không có vệt dầu hay đốm gỉ dưới sơn là dấu hiệu tốt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138