Lan can ban công sắt CNC nên được chọn theo những gì xảy ra ngoài trời: nắng chiếu thẳng, mưa tạt, nước tưới cây chảy xuống, gió lùa ở tầng cao, và người dưới phố nhìn lên. Mẫu đẹp trong nhà chưa chắc đã đẹp lâu khi đặt ra ban công.
So với lan can cầu thang, lan can ban công có thêm ba việc phải lo: nước, chậu cây và mặt tiền. Bài này giúp bạn chọn mức che theo tầng và hướng, chọn họa tiết không giữ nước, treo chậu không làm hỏng lan can, chọn sơn cho ngoài trời và vùng ven biển, rồi nhìn tổng thể từ ngoài phố. Phần chiều cao và an toàn kết cấu làm theo quy chuẩn hiện hành, các số đo trong bài là khoảng tham khảo.
An toàn trước: ban công cao hơn, đồ đạc kê sát lan can
Ban công là chỗ nguy hiểm hơn cầu thang vì độ cao rơi lớn hơn. Các nguyên tắc về khe hở nhỏ và không có bậc leo vẫn giữ nguyên, và chiều cao lan can ban công thường được yêu cầu cao hơn lan can cầu thang, càng lên tầng cao càng phải chú ý. Con số cụ thể theo quy chuẩn hiện hành và người thiết kế nhà bạn.
Điều hay bị quên ở ban công là đồ đạc. Lan can có thể được làm đúng mọi yêu cầu, nhưng một chiếc ghế nhựa, một kệ chậu cây hai tầng, một thùng đựng đồ đặt sát lan can lại biến thành bậc thang cho trẻ. Khi chọn hoa văn, hãy hình dung luôn chỗ đặt bàn ghế, chậu cây và để những đồ có thể trèo lên được cách xa lan can.
Với lan can hoa văn thoáng, trẻ hay thò tay ra ngoài lấy đồ hoặc ném đồ xuống. Nếu dưới ban công là lối đi chung, vỉa hè hoặc sân nhà hàng xóm, phần dưới lan can nên kín hơn để đồ chơi, chậu nhỏ không rơi qua khe xuống đầu người đi đường. Đây cũng là lý do nhiều nhà làm một gờ chân bằng bê tông hoặc tấm kín thấp ở chân lan can.
Cuối cùng, lan can ban công phải chịu được người tựa, người ngồi vắt lên khi phơi đồ, chậu cây treo nặng. Điểm bắt chân lan can vào mép sàn và tường là phần kỹ thuật, nên giao cho thợ có kinh nghiệm làm ban công, đừng chỉ hỏi thợ cắt hoa văn.
Chọn mức che theo tầng, hướng và cách dùng ban công
Không có một mức che đúng cho mọi ban công. Bảng tham khảo dưới đây giúp bạn đặt ưu tiên trước khi xem mẫu.
| Tình huống | Mức che gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Ban công tầng hai nhà phố sát đường | Kín phần dưới, thoáng phần trên | Người dưới phố nhìn thẳng lên, đồ rơi xuống vỉa hè |
| Ban công tầng cao căn hộ, trên đầu không ai nhìn | Thoáng, ưu tiên tầm nhìn | Muốn ngắm cảnh, chủ yếu cần an toàn khe hở |
| Ban công hướng Tây nắng chiều | Kín vừa, họa tiết dày | Giảm nắng xiên chiếu vào phòng |
| Ban công dùng để phơi đồ | Kín ở vùng phơi | Che quần áo khỏi tầm nhìn từ ngoài |
| Ban công làm góc ngồi cà phê | Kín khi ngồi, thoáng khi đứng | Riêng tư khi ngồi, vẫn thấy cảnh khi đứng |
Trong một ban công có thể kết hợp hai mức: đoạn gần cửa phòng ngủ kín hơn, đoạn đầu ban công thoáng hơn. Chỉ cần giữ chung một họa tiết, thay đổi mật độ, mặt tiền vẫn liền mạch.
Họa tiết và nước mưa: chi tiết nhỏ quyết định tuổi thọ
Tránh mặt phẳng nằm ngang giữ nước. Những chỗ thép nằm ngang rộng bản, như đáy của hình hoa sen, đáy khung chữ nhật, giữ nước mưa lại sau mỗi trận. Nước đọng làm sơn phồng và gỉ ăn từ trong ra. Họa tiết có các đường nghiêng, đường cong thoát nước tốt hơn.
Thanh ngang dưới cùng phải thoát được nước. Thanh dưới cùng của khung lan can, nếu là thép hộp kín, cần có lỗ thoát nước nhỏ ở mặt dưới, không thì nước vào qua mối hàn sẽ đọng bên trong. Hỏi thợ chi tiết này cụ thể.
Mép cắt hướng lên trời là chỗ sơn mỏng nhất. Khi sơn, mép cắt CNC thường nhận ít sơn hơn mặt phẳng. Ngoài trời, mép quay lên trên phơi mưa trực tiếp. Yêu cầu thợ mài bo nhẹ mép và kiểm lớp sơn ở mép.
Khe giữa tấm hoa văn và sàn ban công. Nếu chân lan can đặt sát mặt sàn, nước lau sàn và nước mưa đọng ngay chân thép. Chừa một khoảng nhỏ hoặc có gờ chân giúp chân lan can khô nhanh hơn.
Ít chi tiết li ti ngoài trời. Họa tiết nhiều lỗ nhỏ gom bụi, lá cây và tổ côn trùng, lại khó sơn dặm. Ngoài trời nên chọn họa tiết mảng vừa phải, dễ lau rửa bằng vòi nước.
Treo chậu cây trên lan can mà không làm hỏng lan can
Ban công có hoa là lý do nhiều người làm lan can hoa văn. Nhưng chậu cây là kẻ thù lặng lẽ của sắt: nước tưới có lẫn đất và phân bón chảy dọc lan can, đọng ở các khe, và móc treo cọ vào sơn mỗi ngày gió.
Một số cách giảm hại: dùng chậu có đĩa hứng nước hoặc chậu hai lớp; móc treo có lớp bọc nhựa hoặc cao su ở chỗ tiếp xúc; treo chậu ở mặt trong lan can thay vì mặt ngoài để nước không chảy xuống tường và xuống người đi đường; tưới vừa đủ, không để nước tràn đĩa. Nếu biết trước sẽ treo nhiều chậu, nói với thợ để họ làm thêm một thanh treo chậu riêng ở khung, tách khỏi tấm hoa văn.
Chậu nặng là chuyện an toàn: một chậu đất ướt có thể nặng hơn bạn tưởng, treo ở mặt ngoài ban công tầng cao mà rơi xuống là rất nguy hiểm. Chậu lớn nên đặt dưới sàn, chậu treo nên nhỏ, móc treo khoá chắc vào lan can chứ không chỉ gác lên.
Cây leo như hoa giấy, trầu bà, thường xuân leo lên lan can trông đẹp, nhưng thân cây bám lâu năm sẽ quấn chặt và che kín các chỗ cần kiểm gỉ. Nên cho cây leo trên một giàn hoặc lưới riêng đặt cách lan can một khoảng nhỏ, để còn tháo ra sơn lại khi cần.
Sơn và vật liệu cho ngoài trời, vùng ven biển
Ban công phơi nắng mưa hằng ngày, nên lớp phủ bề mặt cần tốt hơn đồ sắt trong nhà. Cách làm hay gặp là thép được xử lý sạch gỉ, mạ kẽm hoặc phủ lớp chống gỉ, rồi sơn hoàn thiện, thường là sơn tĩnh điện dành cho ngoài trời. Ở thành phố biển như Đà Nẵng, Khánh Hoà, Hải Phòng, hơi muối làm sắt gỉ nhanh hơn nhiều, nên bước chống gỉ dưới lớp sơn càng đáng làm kỹ.
Một số chủ nhà ở ven biển chọn inox cho lan can, hoặc nhôm cắt CNC, để bớt lo gỉ. Mỗi lựa chọn có giới hạn riêng: inox loại thường vẫn có thể ố vàng ở vùng nhiều muối, nhôm nhẹ nhưng cảm giác và độ cứng khác thép. Chi tiết so sánh vật liệu có ở danh mục vật liệu và lớp sơn của site; ở đây chỉ nhắc rằng bạn nên nói rõ với thợ nhà mình cách biển bao xa để họ tư vấn đúng.
Về màu, ban công hướng Tây chịu nắng gắt, sơn màu tối sẽ nóng lên khi chạm tay vào buổi chiều, sơn sáng thì đỡ nóng nhưng lộ vết bẩn từ mưa và bụi. Màu nào thì cũng nên chọn sơn có khả năng chịu tia nắng ngoài trời, và chấp nhận rằng sau vài năm mặt hướng nắng sẽ nhạt hơn mặt trong.
Lịch chăm sóc đơn giản: xịt rửa lan can bằng nước sạch sau mùa mưa và sau các đợt gió biển mạnh, nhìn kỹ chân lan can và mối hàn mỗi năm một lần, dặm ngay chỗ trầy trước khi gỉ lan.
Nhìn từ ngoài phố: lan can là một phần mặt tiền
Lan can ban công được nhìn từ dưới lên và từ xa nhiều hơn từ trong ra. Đứng bên kia đường, người ta thấy cả mặt tiền với các tầng ban công chồng lên nhau, nên lan can các tầng cần thống nhất họa tiết hoặc ít nhất là cùng một ngôn ngữ đường nét. Ba tầng ba kiểu hoa văn khác nhau là lỗi rất hay gặp khi mỗi tầng làm một đợt.
Mật độ hoa văn khi nhìn từ dưới lên sẽ trông dày hơn khi nhìn thẳng, vì góc nhìn xiên làm các lỗ hẹp lại. Một mẫu có vẻ thoáng trên bản vẽ có thể trông gần kín khi đứng dưới phố. Nếu bạn muốn mặt tiền trông nhẹ, chọn mẫu thoáng hơn mức mình định một chút.
Họa tiết lặp lại theo nhịp cửa sổ, cột, ô gạch trên mặt tiền làm nhà trông có chủ đích. Một chủ đề dân gian như hoa sen, mây hay sóng nước đặt ở ban công nên giản lược thành nét lớn; họa tiết nhiều chi tiết nhỏ nhìn từ xa thành một mảng sạn.
Nếu muốn ban công nổi lên buổi tối, một đèn hắt từ trần ban công xuống hoặc từ sàn lên làm hoa văn in bóng lên tường. Đèn ngoài trời cần loại chịu nước, nguồn điện do thợ điện đi dây có thiết bị bảo vệ, không câu dây tạm dọc lan can sắt.
Câu nên hỏi thợ trước khi làm lan can ban công
Lan can ban công là hạng mục làm một lần dùng nhiều năm, sửa lại thì phải bắc giàn ở mặt tiền. Trước khi chốt, nên hỏi rõ những điều sau và ghi vào thoả thuận:
- Chân lan can bắt vào mép sàn, vào tường hay vào cả hai; điểm bắt có được chống thấm lại sau khi khoan không, vì nước mưa thấm qua lỗ khoan xuống trần tầng dưới là chuyện hay gặp.
- Chiều cao hoàn thiện tính từ đâu: từ mặt sàn ban công sau khi lát gạch hay từ mặt bê tông thô. Lát gạch xong mới đo thì lan can có thể thấp đi vài centimet.
- Thép được xử lý bề mặt thế nào trước khi sơn, sơn ở xưởng hay tại chỗ, mối hàn lắp đặt tại công trình được xử lý và sơn lại ra sao.
- Thanh dưới cùng của khung có lỗ thoát nước không, chân lan can có chừa khe với sàn không.
- Có làm thanh treo chậu riêng không, chịu được khoảng bao nhiêu chậu nhỏ.
- Khi lắp ở tầng cao, đội thợ dùng dây an toàn và che chắn phía dưới thế nào để không rơi dụng cụ xuống đường.
Câu cuối nghe như không liên quan tới bạn, nhưng thực ra là một cách nhận ra đội thợ có quen làm việc trên cao hay không. Đội làm ẩu ở khâu an toàn thường cũng làm ẩu ở những khâu bạn không nhìn thấy.
Câu hỏi thường gặp
Lan can ban công sắt CNC có nhanh gỉ hơn lan can song sắt không?
Có xu hướng gỉ ở nhiều điểm hơn vì có nhiều mép cắt và khe nhỏ giữ nước. Nếu thép được xử lý chống gỉ kỹ, mép cắt được mài và sơn phủ kín, họa tiết không có mặt ngang đọng nước thì độ bền tương đương. Chăm sóc định kỳ vẫn cần thiết.
Treo chậu hoa lên lan can ban công có sao không?
Được nếu chậu nhỏ, móc treo khoá chắc, có lớp bọc chỗ tiếp xúc và nước tưới không chảy dọc thép. Chậu lớn nên đặt dưới sàn. Nếu định treo nhiều, nhờ thợ làm thanh treo riêng trên khung để không cọ vào tấm hoa văn.
Nhà ven biển nên làm lan can ban công bằng gì?
Thép vẫn dùng được nếu xử lý chống gỉ và mạ kỹ trước khi sơn, kèm rửa nước ngọt định kỳ. Nhiều nhà chọn nhôm hoặc inox để bớt lo gỉ, mỗi loại có ưu nhược riêng. Nói rõ khoảng cách nhà tới biển để thợ tư vấn đúng vật liệu.
Ban công nhỏ có nên chọn lan can hoa văn kín không?
Ban công nhỏ dùng mẫu quá kín sẽ bí và tối phòng phía trong. Nên kín phần dưới để che đồ phơi và giữ đồ không rơi, phần trên thoáng để lấy gió và ánh sáng. Họa tiết nhịp đứng giúp ban công hẹp trông cao hơn.
Lan can ban công các tầng có cần giống nhau không?
Không bắt buộc giống hệt, nhưng nên cùng một ngôn ngữ đường nét và cùng màu để mặt tiền liền mạch khi nhìn từ phố. Có thể giữ họa tiết và thay mật độ theo nhu cầu che của từng tầng.