Tranh sắt treo lên tường gạch đặc hoặc bê tông thì dùng tắc kê nhựa cỡ vừa cho tranh nhẹ, tắc kê nhựa dài hoặc tắc kê sắt cho tranh nặng, luôn tối thiểu hai điểm treo và chọn đồ treo chịu được gấp vài lần cân nặng thật của tranh. Tường gạch lỗ là loại dễ sai nhất: lỗ khoan rơi vào khoang rỗng, tắc kê ngắn không có chỗ bám và tuột dần theo tháng.
Vì vậy thứ tự đúng là ba bước: biết tranh nặng bao nhiêu, biết tường của bạn là loại gì, rồi mới chọn tắc kê và móc. Phần dưới đi qua từng bước bằng số đo tham khảo và một vài tình huống giả định ở căn hộ chung cư, nhà phố, để bạn tự quyết hoặc trao đổi với thợ cho đúng ý.
Ước lượng cân nặng tranh trước khi mua đồ treo
Tranh sắt nặng hơn vẻ ngoài của nó. Thép có khối lượng riêng khoảng 7,85 kg mỗi mét vuông cho mỗi milimét độ dày, nên một tấm thép nguyên khổ một mét vuông dày 1,5 mm đã gần 12 kg trước khi cắt. Tranh cắt laser bỏ đi một phần vật liệu, phần còn lại thường từ một nửa đến hai phần ba tấm, tuỳ độ thưa của hoạ tiết. Bảng sau là cách tính giả định để bạn hình dung, không thay cho cân thật.
| Tranh giả định | Cách tính tham khảo | Cân nặng ước lượng |
|---|---|---|
| Tranh một lớp 90 x 60 cm, thép dày 1,2 mm, hoạ tiết thưa | 0,54 m² x 1,2 x 7,85 x khoảng 0,5 phần còn lại | khoảng 2,5 đến 3 kg |
| Tranh một lớp 120 x 80 cm, thép dày 1,5 mm, hoạ tiết dày | 0,96 m² x 1,5 x 7,85 x khoảng 0,65 | khoảng 7 đến 8 kg |
| Tranh ba lớp 150 x 90 cm, có khung viền | cộng từng lớp, cộng khung và trụ đệm | có thể từ 15 đến 25 kg |
| Tranh sắt ghép gỗ có đèn LED | phần sắt cộng tấm gỗ nền và bộ nguồn | thường nặng hơn tranh sắt trơn cùng khổ |
Cách chắc nhất là hỏi bên bán con số cân thật, hoặc tự đứng lên cân sức khoẻ khi bế tranh rồi trừ cân nặng của mình. Sau đó nhân lên ba đến bốn lần làm mức tải bạn cần cho tổng các điểm treo. Hệ số dư này bù cho tắc kê khoan lệch, tường yếu hơn dự đoán, và những lần có người vô tình tì vào tranh khi lau dọn.
Đừng chia đều tải theo số vít một cách máy móc. Tranh treo hai điểm mà một điểm hơi cao hơn sẽ dồn gần hết lực lên điểm đó, vì vậy mỗi điểm nên tự đủ sức giữ phần lớn cân nặng của tranh.
Nhận biết tường đặc, tường gạch lỗ và bê tông
Gõ bằng đốt ngón tay. Tiếng đanh và chắc thường là bê tông hoặc gạch đặc; tiếng đục, hơi vang là gạch lỗ hoặc có lớp vữa dày bên ngoài. Cách này chỉ để đoán sơ, không đủ để kết luận.
Nhìn bụi khoan thử. Khoan một lỗ nhỏ ở vị trí sẽ bị tranh che. Bụi màu đỏ cam rồi mũi khoan đột ngột nhẹ hẫng là gạch lỗ, mũi vừa xuyên qua thành gạch vào khoang rỗng. Bụi xám mịn, khoan nặng tay đều từ đầu đến cuối là bê tông. Bụi đỏ đều, không hẫng là gạch đặc.
Hỏi về kết cấu nhà. Ở nhiều căn hộ chung cư, tường bao và vách giữa các căn thường là bê tông hoặc gạch, còn vách chia phòng bên trong có khi là gạch nhẹ hoặc thạch cao. Nhà phố xây lâu năm thường là gạch, cột và dầm là bê tông. Biết vị trí cột và dầm giúp bạn chủ động khoan vào phần chắc hoặc tránh phần cứng quá khó khoan.
Để ý lớp vữa và lớp bả. Có tường trát vữa dày hai đến ba centimet, lớp này bở hơn lõi gạch. Tắc kê ngắn chỉ nằm trong vữa sẽ giữ kém, nên chiều dài tắc kê phải đủ xuyên vào thân tường bên trong.
Tường gạch nhẹ, bê tông khí. Loại gạch này nhẹ, khoan rất dễ và bụi trắng xám. Tắc kê nhựa thường bám kém; nên hỏi thợ về tắc kê chuyên cho gạch nhẹ hoặc cách bắt vít khác phù hợp với tranh nặng.
Chọn tắc kê theo loại tường và cân nặng
Bảng dưới là gợi ý tham khảo cho tranh treo trong nhà. Cỡ cụ thể còn phụ thuộc sản phẩm, nên đọc tải ghi trên bao bì và chọn loại có tải công bố rõ ràng.
| Loại tường | Tranh nhẹ, dưới khoảng 5 kg | Tranh vừa và nặng |
|---|---|---|
| Bê tông | Tắc kê nhựa cỡ 6 mm, vít dài tương ứng | Tắc kê nhựa cỡ 8 mm dài, hoặc tắc kê sắt cho tranh lớn |
| Gạch đặc | Tắc kê nhựa cỡ 6 mm | Tắc kê nhựa cỡ 8 mm dài, khoan đủ sâu qua lớp vữa |
| Gạch lỗ | Tắc kê nhựa dài loại có nhiều cánh nở | Tắc kê chuyên cho gạch rỗng hoặc phương án do thợ đề xuất, tránh tắc kê ngắn |
| Gạch nhẹ, bê tông khí | Tắc kê chuyên cho gạch nhẹ | Hỏi thợ, cân nhắc thanh treo dài phân tải nhiều điểm |
Tắc kê sắt bám rất chắc trong bê tông nhưng không hợp với gạch lỗ, vì phần nở có thể làm nứt thành gạch mỏng. Ngược lại, tắc kê nhựa thông thường trong bê tông là đủ cho phần lớn tranh gia đình nếu khoan đúng cỡ lỗ. Lỗ khoan rộng hơn tắc kê chỉ nửa milimét đã làm sức giữ giảm rõ, vì vậy mũi khoan phải đúng cỡ ghi trên tắc kê.
Vít đi kèm tắc kê cần đủ dài để đẩy phần nở ra hết, cộng thêm phần đi qua móc treo. Vít ngắn hơn chiều dài tắc kê là lỗi rất hay gặp, tắc kê không nở hết nên lực giữ chỉ bằng một phần.
Móc treo: nhìn mặt sau tranh trước khi chọn
Tranh có tai treo hàn sẵn. Nhiều tranh sắt có hai tai nhỏ hàn ở mặt sau, khoét lỗ hình giọt nước hoặc lỗ tròn. Kiểu này đơn giản nhất: bắt hai vít đầu tròn lên tường đúng khoảng cách tai, để đầu vít nhô ra vừa đủ rồi gác tranh vào. Đo khoảng cách hai tai bằng thước cứng, đừng ước bằng mắt.
Tranh có khung viền phía sau. Với tranh có khung thép hộp hoặc thanh la viền sau, có thể gác cạnh trên của khung lên móc chữ L hoặc ke nhỏ. Cách này cho phép xê dịch ngang vài centimet để chỉnh cân sau khi treo.
Tranh chỉ có lỗ xuyên ở chính tranh. Một số tranh mỏng có lỗ khoan sẵn để bắt vít xuyên qua mặt tranh, thường kèm ống đệm cho tranh cách tường. Đầu vít lộ ra mặt trước nên chọn vít cùng màu sơn hoặc dặm sơn che sau khi bắt.
Tranh không có gì phía sau. Đừng tự khoan hay hàn thêm vào tranh nếu không có đồ nghề và kinh nghiệm, dễ làm cong tấm mỏng và cháy sơn. Hỏi bên bán gắn thêm tai treo hoặc thanh treo, hoặc nhờ thợ cơ khí làm.
Dây treo kiểu tranh canvas. Dây căng giữa hai móc sau tranh hợp với tranh nhẹ nhưng làm tranh sắt hay đổ nghiêng về trước và xoay lệch. Với tranh trên vài kilogam, ưu tiên hai điểm gác cứng.
Các bước treo một bức tranh vừa phải
Trình tự dưới đây dành cho tranh trong tầm với, treo ở độ cao đứng trên sàn hoặc ghế thấp chắc chắn là với tới. Tranh lớn, tranh trên cao hay tường có đường điện nước chưa rõ thì nên gọi thợ.
- Đánh dấu vị trí hai điểm treo bằng bút chì và băng keo giấy, kiểm lại bằng thước thuỷ hoặc ứng dụng thước thuỷ trên điện thoại.
- Kiểm tra vùng khoan không có dây điện, ống nước bằng máy dò và bằng cách quan sát ổ cắm, công tắc, vòi nước gần đó.
- Dán một mẩu băng keo giấy lên điểm khoan để mũi không trượt và đỡ bong lớp sơn quanh lỗ.
- Khoan đúng cỡ mũi ghi trên tắc kê, sâu hơn chiều dài tắc kê khoảng nửa đến một centimet, giữ máy vuông góc với tường.
- Thổi hoặc hút sạch bụi trong lỗ, vì bụi làm tắc kê không nở hết.
- Gõ nhẹ tắc kê vào ngang mặt tường, bắt vít qua móc hoặc để đầu vít nhô ra theo kiểu tai treo.
- Kéo thử từng điểm bằng tay với lực xuống vừa phải trước khi gác tranh, rồi gác tranh với hai người khi tranh to.
- Kiểm thăng bằng lần cuối, lùi xa ba bốn bước nhìn lại.
Đeo kính bảo hộ khi khoan và đứng trên thang hoặc ghế vững, không dùng ghế xoay hay ghế nhựa. Nếu đang ở chung cư, nên khoan trong giờ được phép theo quy định của toà nhà.
Những lỗi làm tranh tuột hoặc nghiêng sau vài tháng
Dùng một đinh thép đóng thẳng. Đinh đóng vào bê tông giữ được tranh vài trăm gam, nhưng với tranh sắt vài kilogam đinh sẽ lỏng dần do rung khi đóng cửa, và phá vỡ lớp vữa quanh nó.
Khoan trúng mạch vữa giữa hai viên gạch. Mạch vữa bở hơn gạch, tắc kê nằm trong mạch thường giữ kém. Nếu điểm đánh dấu rơi đúng mạch, dịch lên hoặc xuống một chút; tai treo có rãnh hoặc thanh treo ngang giúp bạn có khoảng xê dịch.
Lỗ khoan bị loe. Máy khoan rung lắc hoặc khoan nhiều lần một lỗ làm lỗ rộng ra. Cách xử lý an toàn là dời sang lỗ mới cách vài centimet, không nhồi thêm giấy hay que tre vào lỗ cũ.
Hai điểm treo không ngang. Lệch vài milimét đã đủ để tranh nghiêng thấy rõ với tranh dài. Đo từ trần xuống không chính xác vì trần nhiều nhà không phẳng; đo bằng thước thuỷ.
Quên khoảng hở với tường. Tranh sắt áp sát tường sơn dễ làm trầy tường, lại không có bóng đổ. Một ống đệm nhỏ hoặc tai treo có độ nhô giúp tranh cách tường đều, đồng thời không khí lưu thông, đỡ đọng ẩm phía sau.
Không kiểm lại sau một tuần. Tắc kê nhựa đôi khi lún nhẹ trong những ngày đầu khi chịu tải liên tục. Sau khoảng một tuần, nhấc nhẹ tranh lên xem từng điểm còn chặt không, siết thêm nửa vòng nếu vít hơi lỏng. Đây là việc mất hai phút nhưng phát hiện sớm điểm yếu trước khi tranh rơi.
Câu hỏi thường gặp
Tranh sắt khoảng 3 kg có cần dùng tắc kê không hay đóng đinh là được?
Nên dùng tắc kê và vít. Đinh đóng vào tường gạch hoặc bê tông dễ lỏng theo thời gian vì rung, nhất là khi tranh treo gần cửa ra vào. Hai tắc kê nhựa cỡ nhỏ đúng mũi khoan đủ an toàn cho tranh cỡ này.
Làm sao biết tường nhà mình là gạch lỗ?
Khoan thử một lỗ nhỏ ở chỗ sẽ bị tranh che. Bụi đỏ cam và mũi khoan bỗng nhẹ hẫng sau một hai centimet là bạn đã xuyên vào khoang rỗng của gạch lỗ. Lúc đó cần tắc kê dài hoặc loại chuyên cho gạch rỗng.
Có nên dùng tắc kê sắt cho mọi bức tranh sắt cho chắc không?
Không cần. Tắc kê sắt hợp với bê tông và tranh nặng; với gạch lỗ hoặc gạch nhẹ nó có thể làm nứt thành gạch. Phần lớn tranh gia đình treo trên bê tông hoặc gạch đặc chỉ cần tắc kê nhựa đúng cỡ và đủ sâu.
Một bức tranh nên treo mấy điểm?
Tối thiểu hai điểm cho mọi tranh sắt, để tranh không xoay lệch và một điểm có vấn đề vẫn còn điểm kia đỡ. Tranh dài trên khoảng một mét rưỡi hoặc tranh nhiều lớp nặng nên dùng thanh treo ngang có nhiều vít phân tải.
Khoan trúng mạch vữa thì có sao không?
Tắc kê trong mạch vữa thường giữ kém hơn trong thân gạch vì vữa bở. Với tranh nhẹ có thể vẫn ổn, nhưng với tranh nặng nên dời điểm khoan vào thân viên gạch, chỉ cách vài centimet là đủ.
Có cần trám lỗ khoan khi tháo tranh xuống không?
Nên trám. Rút tắc kê ra hoặc cắt bằng mặt tường, trám bằng bột bả hoặc keo trám tường bán sẵn, đợi khô rồi chà nhẹ và dặm sơn. Làm vậy tường không còn dấu, khi trả nhà thuê cũng gọn hơn.