Khi chuyển nhà, tranh sắt cần được tháo bởi hai người, kẹp giữa hai tấm bìa cứng có lót vải mềm, dựng đứng trên xe và không bị chồng đồ nặng lên; nếu phải cất giữ lâu, đặt tranh ở nơi khô, dựng đứng, không bọc kín bằng ni lông. Phần lớn tranh sắt bị cong hay trầy trong dịp chuyển nhà không phải trên đường đi mà ở hai lúc: tháo xuống vội vàng và nằm chung thùng với đồ khác. Dành cho tranh một chút thời gian riêng, tách khỏi dòng đồ đạc đang được khuân ra, là đã tránh được phần lớn rủi ro.
Phần dưới là trình tự đầy đủ từ trước ngày chuyển tới khi treo lại ở nhà mới: chuẩn bị, tháo tranh, đóng gói, vật liệu nên dùng, xếp lên xe, cất giữ dài ngày và những gì cần kiểm tra trước khi treo lại.
Trước ngày chuyển: ba việc làm sớm
Những việc này mất chưa tới một giờ nhưng giúp ngày chuyển nhà bớt rối và giúp bạn biết tranh có bị hỏng thêm trong quá trình chuyển hay không.
- Chụp ảnh từng tranh trên tường, cả toàn cảnh lẫn cận cảnh các góc, mép và chi tiết mảnh. Đây là bằng chứng tình trạng trước khi chuyển, hữu ích nếu thuê dịch vụ chuyển nhà và có hư hỏng.
- Ghi lại kích thước tranh, số điểm treo, khoảng cách giữa các móc, kiểu móc đang dùng. Ở nhà mới bạn sẽ cần thông tin này để khoan đúng chỗ.
- Lau bụi tranh trước khi gói. Bụi và cát kẹt giữa tranh và vật liệu bọc, khi xe rung sẽ cọ lên mặt sơn như giấy nhám.
- Chuẩn bị vật liệu đóng gói đủ cho mọi tranh trước ngày chuyển, đừng để đến hôm đó mới tìm.
- Nếu thuê dịch vụ chuyển nhà, báo trước rằng có tranh sắt, cho họ biết kích thước và cân nặng ước chừng, hỏi họ có thùng gỗ hay khung chèn cho đồ dễ cong không.
- Xếp lịch tháo tranh vào cuối cùng trước ngày chuyển, sau khi đã đóng xong các thùng đồ khác, để tranh không nằm chờ giữa phòng trong lúc mọi người qua lại khuân vác.
Với tranh lớn treo cao trên tường thông tầng hay cầu thang, tính trước việc ai sẽ tháo xuống. Đây không phải việc nên giao cho người phụ khuân vác vội vàng.
Tháo tranh khỏi tường an toàn
Luôn có hai người với tranh từ cỡ vừa trở lên. Một người đỡ tranh, một người tháo móc hoặc vít. Tranh sắt có mép cắt có thể sắc, đeo găng vải dày giúp vừa bảo vệ tay vừa không để dấu tay trên sơn.
Ngắt điện trước nếu tranh có đèn. Rút phích, hoặc ngắt cầu dao nhánh nếu đèn đấu thẳng vào tường. Phần tháo dây điện đấu cố định nên để thợ điện làm, sau đó bọc đầu dây cẩn thận.
Nhấc thẳng lên rồi kéo ra, không cạy nghiêng. Tranh treo móc thường cần nâng lên một chút cho móc thoát rồi mới kéo ra. Cạy một góc trước làm tranh xoắn và có thể bẻ cong chi tiết ở góc đó.
Cầm vào khung hoặc phần nét dày. Không cầm vào đuôi cá, cành lá, cánh chim. Với tranh không có khung, tìm những nét chịu lực chính, thường là nét viền hoặc thân lớn của hình.
Giữ lại vít, móc, phụ kiện cho từng tranh. Cho vào túi nhỏ, ghi tên tranh, dán vào mặt sau của chính tranh đó bằng băng dính giấy lên lớp bìa bọc, không dán trực tiếp lên sơn.
Tranh nặng treo cao thì nhờ thợ. Làm việc trên thang với vật nặng có cạnh sắc là rủi ro thật. Tranh rơi không chỉ cong mà còn có thể gây thương tích.
Các bước đóng gói một tranh sắt treo tường
Cách dưới đây dùng cho phần lớn tranh trong nhà cỡ nhỏ đến vừa. Tranh rất lớn hoặc tranh nhiều lớp dày nên dùng thùng gỗ hoặc nhờ đơn vị chuyển nhà có kinh nghiệm.
- Đặt tranh nằm trên chăn ở sàn phẳng, mặt trước hướng lên.
- Phủ một lớp vải mềm sạch hoặc giấy gói không in mực lên mặt trước, để vật liệu cứng không chạm trực tiếp vào sơn.
- Cắt hai tấm bìa cứng to hơn tranh mỗi chiều vài centimét. Đặt một tấm dưới, một tấm trên, kẹp tranh ở giữa.
- Với tranh nhiều lớp, chèn thêm miếng xốp hoặc bìa gấp vào khoảng hở giữa các lớp ở vài điểm, để lớp trước không bị đè lún khi có lực ép.
- Bọc bốn góc bằng miếng bảo vệ góc hoặc bìa gấp hình chữ L.
- Quấn băng dính quanh lớp bìa ngoài cùng, không để băng dính chạm vào tranh.
- Bọc thêm một lớp xốp hơi hoặc chăn mỏng bên ngoài lớp bìa, đánh dấu mặt trước và chiều đứng bằng ký hiệu riêng của bạn.
Không quấn màng xốp hơi trực tiếp lên mặt tranh, nhất là tranh mới sơn hoặc vừa dặm, vì màng có thể in vết lên lớp sơn chưa cứng hẳn và giữ ẩm sát bề mặt.
Vật liệu đóng gói: dùng gì, tránh gì
Bảng dưới gom những vật liệu dễ kiếm và cách dùng cho đúng với tranh sắt.
| Vật liệu | Dùng để | Lưu ý |
|---|---|---|
| Vải cotton cũ, khăn tắm, chăn mỏng | Lớp tiếp xúc trực tiếp với mặt tranh | Phải sạch, không cát; không dùng vải đã dính dầu |
| Bìa các tông cứng hai ba lớp | Kẹp hai mặt tranh, tạo độ cứng | Cắt dư mỗi chiều để chi tiết không chĩa ra ngoài |
| Miếng bảo vệ góc | Bọc góc tranh và góc khung | Góc là chỗ va đập nhiều nhất |
| Xốp hơi | Lớp ngoài cùng chống va | Không áp trực tiếp lên sơn mới |
| Màng bọc ni lông | Chỉ dùng ngoài cùng khi trời mưa, tháo ra ngay khi tới nơi | Bọc kín lâu ngày làm đọng ẩm bên trong |
| Băng dính giấy | Dán ghi chú, dán túi vít lên lớp bìa | Không dán lên mặt sơn, nhất là sơn mờ và nhũ |
| Thùng gỗ hoặc khung gỗ chèn | Tranh lớn, tranh nhiều lớp dày, chuyển xa | Hỏi dịch vụ chuyển nhà hoặc xưởng làm tranh |
Nếu còn giữ thùng và vật liệu chèn của xưởng khi mua tranh, đó là lựa chọn tốt nhất, vì chúng được cắt vừa đúng kích thước và hình dạng của tranh. Nhiều gia đình bỏ thùng gốc ngay sau khi treo; với tranh lớn hoặc tranh nhiều lớp, cất thùng gốc lại trên gác hay trong kho là việc đáng làm nếu có chỗ.
Xếp lên xe và trên đường đi
Cách xếp tranh trên xe quyết định phần lớn việc tranh có đến nơi nguyên vẹn hay không.
- Dựng tranh đứng theo chiều cạnh dài, sát thành xe hoặc giữa hai món đồ phẳng như mặt tủ, mặt bàn, rồi cố định bằng dây chằng mềm.
- Không đặt tranh nằm dưới đáy xe rồi chất đồ lên trên. Đây là cách nhanh nhất để làm một tranh mỏng bị cong.
- Không để tranh sát những món có góc nhọn, chân bàn sắt, dụng cụ, xe đạp.
- Nhiều tranh thì dựng song song, mỗi tranh cách nhau một lớp bìa hoặc chăn, mặt trước quay cùng hướng.
- Tranh nhỏ có thể để trong xe con, đặt đứng sau ghế, có người để mắt.
- Khi dỡ xuống ở nhà mới, đưa tranh vào phòng khô trước, dựng đứng sát tường, chưa tháo bọc cho tới lúc sẵn sàng treo.
Tranh có đèn LED, bộ nguồn nên được gói riêng trong hộp nhỏ, dán nhãn theo tranh, tránh để dây kéo căng hay gập gắt.
Nếu trời mưa lúc bốc dỡ, phủ thêm một lớp ni lông ngoài cùng cho chặng từ xe vào nhà, và tháo lớp này ra ngay khi tranh đã vào trong, để hơi ẩm không bị nhốt lại.
Cất giữ dài ngày: khi nhà mới chưa xong
Nhiều gia đình chuyển ra nhà tạm vài tháng trong lúc sửa nhà, và tranh phải nằm trong kho hoặc một góc phòng. Nguyên tắc là khô, đứng và thoáng. Chọn phòng hoặc kho không thấm, không sát nền đất ẩm, kê tranh lên tấm gỗ hoặc pallet cách sàn, dựng đứng tựa vào tường có lót chăn. Không cất trong gầm cầu thang ẩm, nhà kho mái tôn nóng hầm hập ban ngày và lạnh ban đêm, hay sát nơi công trình đang phun sơn, mài, cắt.
Khi cất lâu, tháo lớp màng ni lông ngoài cùng nếu có, để lại lớp vải và bìa. Lớp vải khô cho phép không khí đi qua, còn ni lông bọc kín sẽ giữ hơi ẩm và có thể đọng nước bên trong khi nhiệt độ thay đổi giữa ngày và đêm. Nếu cất qua mùa nồm ở miền Bắc, đặt kèm máy hút ẩm trong phòng hoặc ít nhất kiểm tra tranh mỗi hai ba tuần.
Đừng xếp chồng tranh nằm ngang lên nhau dù đã bọc, và đừng để tranh dựng nghiêng một góc lớn trong thời gian dài, vì tấm thép mỏng sẽ dần võng theo. Một tranh nằm sai tư thế vài tháng có thể cong khó nắn hơn tranh bị va mạnh một lần.
Treo lại ở nhà mới: kiểm tra trước khi khoan
Mở bọc ở nơi rộng, đặt tranh nằm trên chăn và so với ảnh đã chụp trước khi chuyển. Soi các góc, mép cắt và chi tiết mảnh, xem có chỗ cong, trầy hay chấm gỉ mới không. Nếu tranh nằm trong kho qua mùa ẩm, đây là lúc xử lý các chấm gỉ nhỏ và dặm vết trầy trước khi treo, vì sau khi treo lên tường cao thì khó làm hơn.
Đừng dùng lại vít nở cũ đã tháo ra từ tường nhà cũ, vì chúng đã biến dạng và có thể gỉ. Dùng móc và vít mới phù hợp với loại tường ở nhà mới, việc khoan và chọn vít nên theo hướng dẫn của xưởng hoặc thợ có kinh nghiệm, nhất là với tường thạch cao, tường kính hay tranh nặng.
Nhà mới cũng là dịp nhìn lại vị trí treo. Tranh từng treo ở chỗ nồm ẩm, nắng chiếu thẳng hay lối đi hay va chạm ở nhà cũ, nay có thể chọn chỗ khô ráo, ít nắng gắt và ít người qua lại hơn. Một lựa chọn vị trí tốt tiết kiệm được nhiều năm chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để dịch vụ chuyển nhà đóng gói tranh sắt không?
Được, nếu họ có kinh nghiệm với đồ dễ cong và bạn hướng dẫn rõ tranh nào là tranh sắt mỏng. Nên có mặt lúc họ gói, nhắc không cầm vào chi tiết mảnh, không đặt nằm dưới đồ nặng. Chụp ảnh tình trạng tranh trước khi bàn giao để có cơ sở nếu có hư hỏng.
Tranh sắt có thể để trong cốp xe máy hay buộc sau xe máy không?
Tranh nhỏ, đã kẹp giữa hai tấm bìa cứng thì có thể chở bằng xe máy nếu có người ngồi sau giữ đứng và quãng đường ngắn. Tranh vừa và lớn thì không nên, vì gió và rung lắc làm tranh dễ cong, người lái cũng dễ mất thăng bằng.
Cất tranh trong tủ quần áo có được không?
Được nếu tủ khô, không sát tường ẩm và tranh được dựng đứng có lót vải. Tránh tủ có túi chống ẩm hoá chất đặt sát tranh hay tủ đặt ở góc tường hay thấm. Nên mở tủ kiểm tra định kỳ, nhất là mùa ẩm.
Tranh có đèn LED cần lưu ý gì thêm khi chuyển nhà?
Ngắt điện và nhờ thợ tháo phần đấu nối cố định. Gói dải đèn, dây và bộ nguồn riêng, tránh gập gắt dây. Ở nhà mới, việc đấu lại nguồn điện nên để thợ điện làm, kiểm tra dây và đầu nối trước khi bật.
Tranh bị trầy nhẹ sau khi chuyển nhà thì có nên dặm ngay không?
Nên dặm sớm nếu vết trầy đã lộ thép, đặc biệt trước mùa ẩm. Lau sạch, chờ khô, phủ lót rồi dặm màu mỏng. Nếu vết trầy chỉ mảnh, chưa lộ thép, có thể để nguyên và theo dõi, vì vết dặm đôi khi lộ hơn vết xước.
Có cần thùng gỗ cho tranh sắt khi chuyển nhà trong cùng thành phố không?
Thường không cần với tranh cỡ nhỏ và vừa, kẹp bìa cứng có lót vải là đủ. Thùng gỗ hữu ích cho tranh rất lớn, tranh nhiều lớp dày có chi tiết chĩa ra, hoặc khi chuyển xa qua nhiều lần bốc dỡ.