TranhSat.comTranh Sắt
Bảo quản, vệ sinh và xử lý gỉ

Lau bụi tranh sắt: cách vệ sinh tranh nhiều chi tiết mà không làm trầy sơn

Cách lau bụi tranh sắt cắt laser và tranh nhiều lớp: dụng cụ nên dùng, chất tẩy cần tránh, các bước lau định kỳ và lịch vệ sinh theo từng nơi treo.

A Vietnamese woman seen from behind gently dusts a layered koi fish and lotus metal wall art with a soft brush in a bright living room, side view, morning light

Tranh sắt chỉ cần phủi bụi khô bằng chổi lông mềm mỗi vài tuần (dày hơn ở nơi nhiều bụi, khói), lau ẩm bằng khăn vải mịn vắt thật kiệt mỗi một đến ba tháng, rồi lau khô ngay; không dùng chất tẩy có axit, thuốc tẩy javel, dung môi hay miếng cọ nhám. Phần lớn tranh sắt bán cho nhà ở được sơn tĩnh điện, lớp sơn này khá cứng, nên việc của bạn không phải là "làm sạch thật kỹ" mà là lấy bụi đi trước khi bụi kết với hơi ẩm thành lớp màng bám dính.

Cái khó của tranh sắt nằm ở chỗ nhiều khe, nhiều mép cắt và nhiều lớp chồng lên nhau, khăn lau phẳng không lọt vào được, còn lau mạnh tay thì dễ móc vào chi tiết mảnh. Phần dưới đi lần lượt qua dụng cụ, các bước lau, những chất nên cất đi, lưu ý riêng cho tranh nhiều lớp, tranh có đèn và tranh sơn giả đồng, rồi một lịch vệ sinh tham khảo theo từng nơi treo.

Vì sao tranh sắt bám bụi khác tranh canvas hay tranh khung kính

Tranh canvas hay tranh khung kính có bề mặt phẳng, bụi nằm đều trên một mặt và một lần lau là xong. Tranh sắt cắt laser thì ngược lại: mỗi đường cắt tạo ra hai mép đứng, mỗi chiếc lá, vảy cá hay cánh chim là một gờ nhỏ hứng bụi. Mặt trên của các nét nằm ngang hứng bụi nhiều nhất, còn mặt dưới gần như sạch, nên nhìn chính diện tranh vẫn ổn nhưng soi nghiêng dưới đèn thì thấy một lớp xám mỏng chạy dọc các gờ.

Tranh nhiều lớp nổi khối còn có thêm khoảng hở giữa các lớp, thường từ vài milimét đến vài centimét. Khoảng hở này là chỗ bụi và mạng nhện tích lại, lâu ngày thành một lớp lông tơ xám nằm sau chi tiết phía trước, khó thấy cho tới khi bật đèn hắt sau tranh. Ở nhà mặt phố gần đường lớn hay trong bếp mở, bụi còn lẫn khói dầu và muội xe, lớp này dính hơn bụi thường và không phủi đi được bằng chổi khô.

Điểm cần nhớ là bụi tự nó không làm hỏng tranh, nhưng bụi giữ ẩm. Một lớp bụi dày trên mép cắt, gặp những ngày độ ẩm cao, sẽ giữ hơi nước sát bề mặt lâu hơn bình thường. Nếu lớp sơn ở mép cắt mỏng hay có vết xước nhỏ, đó là chỗ gỉ bắt đầu. Vì vậy lau bụi đều đặn là việc chống gỉ rẻ nhất, không phải việc làm đẹp thuần tuý.

Dụng cụ nên có và những thứ nên cất đi

Không cần mua bộ dụng cụ chuyên dụng nào. Phần lớn đồ dưới đây đã có sẵn trong nhà, chỉ cần dành riêng cho tranh để không lẫn với khăn lau bếp dính dầu mỡ.

Dụng cụDùng vào việc gìLưu ý
Chổi lông mềm (chổi quét bụi máy tính, cọ trang điểm to, cọ sơn lông mềm sạch)Phủi bụi khô trong khe, quanh chi tiết mảnhLông phải mềm, không có đai kim loại lộ ra ở đầu cọ để khỏi cào sơn
Khăn sợi siêu mịn (microfiber) hai ba chiếcLau ẩm và lau khô mặt phẳng, viền tranhMột khăn ẩm, một khăn khô; giặt riêng, không dùng nước xả vải vì để lại màng nhờn
Máy hút bụi có đầu chổi mềm, đặt lực hút thấpHút bụi ở khe giữa các lớp, mạng nhện phía sauKhông để đầu ống nhựa cứng chạm thẳng vào tranh
Bóng thổi khí bằng tay hoặc bình khí nén dùng cho đồ điện tửThổi bụi ở chỗ chổi không lọtBình khí nén để đứng khi xịt, xịt ngắn từng nhịp
Nước ấm và vài giọt nước rửa chén loại dịuLau vết bám dính như dầu mỡ, dấu tayPha thật loãng, vắt khăn kiệt; không thêm bất cứ chất gì khác vào
Găng vải mỏngĐeo khi lau tranh có mép cắt sắcGiữ cho dầu tay không để lại dấu trên mặt sơn mờ

Thứ nên cất đi khỏi khu vực lau tranh: búi sắt, miếng cọ xanh mặt nhám, giấy nhám, khăn lau bếp đã dính dầu, chai xịt kính có cồn mạnh và mọi loại nước tẩy bồn cầu, tẩy nhà tắm. Những thứ này đều có lý do riêng để làm hỏng tranh, sẽ nói ở mục sau.

Các bước lau định kỳ, từ nhẹ tới nặng

Nguyên tắc chung là đi từ khô sang ẩm, từ trên xuống dưới, và chỉ chuyển sang bước nặng hơn khi bước nhẹ không đủ. Với tranh treo trong phòng khách bình thường, bạn thường chỉ cần bước một và hai.

  1. Rút điện nếu tranh có đèn LED, chờ đèn nguội. Trải một tấm vải dưới chân tường để hứng bụi rơi.
  2. Phủi khô bằng chổi lông mềm theo chiều từ trên xuống, đưa chổi dọc theo nét chứ không quét ngang qua các chi tiết mảnh để khỏi móc vào đầu lá, râu cá, đuôi chim.
  3. Dùng máy hút bụi đầu chổi mềm hoặc bóng thổi khí cho khe giữa các lớp và mặt sau tranh, chỗ chổi không lọt tới.
  4. Nếu còn vết bám (dấu tay, muội bếp), nhúng khăn microfiber vào nước ấm pha vài giọt nước rửa chén, vắt kiệt tới mức gần như khô, lau nhẹ theo từng mảng nhỏ.
  5. Lau lại bằng khăn chỉ thấm nước sạch, vắt kiệt, để lấy hết cặn xà phòng.
  6. Lau khô ngay bằng khăn khô, chú ý mép cắt, chân vít và góc dưới của tranh, nơi nước hay đọng lại.
  7. Để tranh khô tự nhiên vài chục phút trong phòng thoáng rồi mới cắm lại điện đèn.

Đừng xịt nước trực tiếp lên tranh, kể cả bình xịt sương. Nước chui vào khe giữa các lớp, chân vít và mặt sau, những chỗ bạn không lau khô được, rồi nằm lại đó nhiều ngày.

Chất tẩy rửa nên tránh và lý do cụ thể

Chất có tính axit. Giấm, nước cốt chanh, nước tẩy cặn bồn cầu, tẩy cặn nhà tắm. Axit tấn công thép ở mọi chỗ lớp sơn có vết hở và có thể làm mờ, loang bề mặt sơn bóng. Nhiều mẹo trên mạng khuyên dùng giấm lau gỉ, nhưng trên tranh đã sơn thì giấm chui vào chỗ hở và làm gỉ lan rộng hơn.

Thuốc tẩy javel và chất có clo. Clo ăn mòn thép và cả inox, để lại các chấm gỉ nâu nhỏ, đồng thời làm bạc màu sơn. Đây cũng là lý do không nên lau tranh bằng khăn vừa dùng lau sàn có pha nước tẩy.

Dung môi: xăng thơm, dầu hoả, chất pha sơn, nước rửa móng tay. Chúng có thể làm mềm, làm đục hay làm bong lớp phủ bóng, nhất là với tranh sơn nhũ, sơn giả đồng, giả cổ vốn có một lớp phủ trong suốt bên ngoài.

Miếng cọ nhám và búi sắt. Ngoài vết xước, búi sắt còn để lại những mảnh thép li ti dính trên bề mặt; trên tranh inox, các mảnh này gỉ thành chấm nâu và người ta tưởng nhầm là inox kém.

Nước lau kính có cồn mạnh hoặc amoniac. Dùng thoáng qua thì thường không sao với sơn tĩnh điện, nhưng với lớp nhũ vàng, giả đồng có thể làm xỉn. Không có lý do gì để dùng chúng trên tranh khi nước ấm pha loãng nước rửa chén đã đủ.

Đừng tự trộn hai loại chất tẩy với nhau. Có những cặp tạo ra khí độc. Lau tranh không cần đến chất mạnh, nên nếu một vết bẩn không đi với nước ấm, cứ để nguyên và hỏi xưởng làm tranh thay vì thử thêm chất khác.

Lưu ý riêng cho tranh nhiều lớp, tranh có đèn và tranh sơn giả đồng

Tranh nhiều lớp nổi khối. Lớp sau thường không tháo ra được vì bắt bằng vít hoặc trụ đệm hàn. Đừng cố tháo để lau, vì tháo lắp nhiều lần làm lỏng ren và trầy sơn ở chân trụ. Dùng máy hút bụi lực thấp hoặc bóng thổi khí luồn vào khoảng hở là đủ. Nếu tranh treo bằng móc và nhấc xuống được, hai người cùng nhấc, đặt nằm ngửa trên chăn rồi hút bụi mặt sau, việc này mỗi năm một lần là vừa.

Tranh có đèn LED hắt sau. Luôn rút điện trước khi lau. Không lau ẩm phần dây, bộ nguồn và dải đèn; chỉ phủi khô. Nếu dải đèn bám bụi dày làm ánh sáng mờ đi, lau bằng khăn khô mềm, không kéo dây. Khi thấy dây có vết nứt, bộ nguồn nóng bất thường hay đèn chập chờn, ngừng dùng và gọi thợ điện, không tự sửa.

Tranh sơn giả đồng, giả cổ, nhũ vàng. Đây là loại nhạy nhất. Hiệu ứng màu thường nằm trong một lớp mỏng, bên ngoài có thể có lớp phủ trong. Chỉ phủi khô và lau bằng khăn hơi ẩm, không dùng xà phòng nếu không cần. Chà mạnh một chỗ sẽ thấy chỗ đó sáng hơn xung quanh, và gần như không thể làm lại cho đều.

Tranh sơn mờ màu đen hoặc xám than. Mặt sơn mờ dễ in dấu tay và vết khăn hơn mặt bóng. Lau theo một chiều, khăn thật khô ở lượt cuối, và đeo găng vải nếu phải cầm vào tranh.

Lịch vệ sinh tham khảo theo nơi treo

Số lần dưới đây chỉ là mức tham khảo cho nhà ở và quán nhỏ ở thành phố. Nơi nhiều bụi, nhiều khói thì dày hơn; phòng ngủ đóng cửa nhiều thì thưa hơn.

Nơi treoPhủi bụi khôLau ẩm và kiểm traĐiều cần để mắt
Phòng khách, phòng ngủ trong căn hộ chung cưHai đến bốn tuần một lầnMỗi quýMạng nhện sau tranh, bụi trên gờ ngang
Nhà phố mặt đường lớnMột đến hai tuần một lầnMỗi tháng đến hai thángMuội xe, lớp bụi dính đen ở mép cắt
Phòng ăn, gần bếp mởMỗi tuầnMỗi thángMàng dầu mỡ, cần lau nước ấm pha nước rửa chén
Quán cà phê, tiệm tócMỗi tuần, gộp vào lịch dọn quánMỗi thángDấu tay khách sờ vào, hơi nước từ máy pha hoặc máy sấy
Hành lang, cầu thangHai đến bốn tuần một lầnMỗi quýVa chạm khi khuân đồ, vết trầy ở góc tranh

Mỗi lần lau ẩm cũng là dịp kiểm tra nhanh: soi đèn pin nghiêng dọc mép cắt và chân vít, tìm chấm nâu, vết phồng nhỏ hay chỗ sơn bị mòn trắng. Phát hiện ở giai đoạn này thì xử lý chỉ mất vài phút.

Những chỗ hay sai khi lau tranh sắt

Phần lớn hư hỏng do vệ sinh không đến từ việc lười lau mà từ việc lau quá tay. Đây là những lỗi gặp nhiều nhất.

  • Dùng khăn ướt sũng hoặc xịt nước rồi để tranh tự khô. Nước đọng ở góc dưới và chân vít, nơi bạn không nhìn thấy, chính là chỗ gỉ xuất hiện đầu tiên.
  • Lau tranh bằng khăn vừa lau bàn bếp. Dầu mỡ và cặn chất tẩy trên khăn bám lại lên tranh, tạo lớp nhờn hút bụi nhanh hơn.
  • Quét chổi ngang qua các chi tiết mảnh. Đầu lá, râu cá, cánh chim là chỗ cầu nối mảnh nhất, quét ngang nhiều lần làm chúng cong dần.
  • Lau khi đèn còn cắm điện, hoặc lau ẩm lên bộ nguồn và đầu nối dây.
  • Tháo các lớp tranh ra để lau cho sạch. Tháo lắp làm lỏng vít, trầy chân trụ, và khi lắp lại thường lệch vị trí so với lúc xưởng căn chỉnh.
  • Dùng sáp đánh bóng xe máy, ô tô cho tranh trong nhà. Lớp sáp có thể để lại vệt trắng trong khe và giữ bụi nhiều hơn.

Một điều không cần làm: phủ thêm dầu hay sơn bóng định kỳ cho tranh trong nhà. Sơn tĩnh điện còn nguyên không cần lớp bảo vệ nào thêm; thứ nó cần chỉ là được giữ sạch và khô.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng khăn ướt lau tay để lau tranh sắt không?

Không nên dùng thường xuyên. Nhiều loại khăn ướt có chất dưỡng ẩm, cồn hoặc hương liệu, để lại lớp màng mỏng hút bụi trên mặt sơn. Dùng một lần để lau vết bẩn nhỏ thì không sao, nhưng sau đó nên lau lại bằng khăn ẩm nước sạch rồi lau khô.

Tranh sắt treo cao trên tường thông tầng thì lau bằng cách nào?

Dùng chổi lông mềm có cán nối dài để phủi bụi khô là đủ cho phần lớn thời gian. Việc lau ẩm và kiểm tra kỹ nên gộp vào một hoặc hai lần mỗi năm, khi có người đứng giữ thang chắc chắn hoặc thuê thợ vệ sinh có thiết bị làm việc trên cao.

Máy hút bụi có làm cong chi tiết mảnh của tranh không?

Có thể, nếu dùng đầu ống nhựa cứng ở lực hút mạnh và để đầu ống chạm vào chi tiết. Hãy đặt lực hút thấp nhất, gắn đầu chổi mềm và giữ đầu hút cách bề mặt một chút, để luồng khí kéo bụi ra thay vì cạ vào tranh.

Tranh inox có cần lau khác tranh thép sơn không?

Cách lau gần giống nhau: phủi khô, lau ẩm bằng nước ấm pha loãng, lau khô. Với inox xước mờ, lau theo chiều vân xước để không tạo vệt. Tuyệt đối tránh búi sắt và chất có clo, vì chúng để lại chấm gỉ nâu ngay cả trên inox tốt.

Bao lâu thì nên nhấc tranh xuống kiểm tra mặt sau một lần?

Mỗi năm một lần là mức tham khảo hợp lý cho tranh trong nhà, và nên làm trước mùa ẩm. Đây là lúc xem chân móc, vít nở, mặt sau tranh có gỉ hay mạng nhện, đồng thời lau phần tường phía sau mà bình thường không chạm tới.

Có nên xịt nước hoa hay tinh dầu gần tranh sắt không?

Nên để xa. Hơi tinh dầu và nước hoa bám dần lên bề mặt thành lớp nhờn mỏng giữ bụi, và một số dung môi trong đó có thể làm đục lớp phủ bóng của tranh nhũ hay giả đồng nếu xịt gần thường xuyên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138