Chi phí một bức tranh sắt được cộng từ chín nhóm: diện tích thép, độ dày và loại vật liệu, số lớp, độ chi tiết của đường cắt, công hoàn thiện mép, loại sơn, phụ kiện như đèn và khung, công thiết kế, và đóng gói – vận chuyển. Hai bức cùng khổ có thể chênh nhau nhiều lần chỉ vì khác nhau ở hai ba nhóm trong số đó.
Bài này không đưa con số giá cụ thể, vì giá thay đổi theo thời điểm, vùng và từng xưởng. Thay vào đó, bài giải thích mỗi yếu tố đẩy chi phí lên hay xuống ra sao, yếu tố nào đáng chi, yếu tố nào có thể cắt mà tranh vẫn đẹp. Hiểu cấu trúc này, bạn sẽ đọc báo giá tỉnh táo hơn và biết nên xin xưởng điều chỉnh chỗ nào khi muốn giảm chi phí.
Chín yếu tố và mức ảnh hưởng
Bảng sắp theo thứ tự mà người mua thường gặp, không theo độ lớn, vì mức ảnh hưởng thay đổi theo từng tranh. Cột cuối là gợi ý nếu muốn giảm chi phí ở nhóm đó.
| Yếu tố | Đẩy chi phí lên khi | Có thể giảm bằng cách |
|---|---|---|
| Diện tích thép | Tranh khổ lớn, nhiều mảnh | Thu khổ một chút, tận dụng khoảng trống của tường |
| Độ dày, loại vật liệu | Thép dày, inox, tấm đồng | Dùng thép thường sơn kỹ cho tranh trong nhà |
| Số lớp | Ba lớp trở lên, có chân đỡ | Hai lớp vẫn đủ tạo khối với nhiều chủ đề |
| Độ chi tiết | Nhiều nét mảnh, nhiều lỗ nhỏ | Giản lược chi tiết ở vùng xa tầm nhìn |
| Hoàn thiện mép | Yêu cầu mài kỹ, mép trơn | Không nên cắt nhóm này |
| Loại sơn | Giả đồng, nhũ, nhiều màu, phủ bóng | Một màu tĩnh điện đen hoặc xám |
| Đèn, khung, gỗ | Đèn hắt, khung gỗ, mặt kính | Bỏ đèn nếu chỗ treo đã đủ sáng |
| Công thiết kế | Hình riêng, chân dung, nhiều vòng sửa | Sửa từ mẫu có sẵn |
| Đóng gói, vận chuyển | Đi xa, tranh mỏng dễ cong, cần thùng gỗ | Nhận tại nơi gần, gom hàng |
Hai nhóm thường bị người mua đánh giá thấp là độ chi tiết và công thiết kế. Hai nhóm thường bị đánh giá cao là độ dày và loại vật liệu: với tranh treo trong nhà, thép thường sơn kỹ đã bền nhiều năm, không phải lúc nào cũng cần inox.
Diện tích, độ dày và vật liệu: phần sắt bạn thật sự mua
Thép tính theo tấm nguyên, không theo phần còn lại sau khi cắt. Một bức tranh nhiều khoảng trống vẫn cần cả tấm thép đủ khổ, phần bị cắt đi phần lớn là phế liệu. Vì vậy tranh thưa nét không rẻ hơn bao nhiêu về vật liệu so với tranh dày nét cùng khổ; nó chỉ nhẹ hơn khi treo.
Độ dày là nơi người mua hay bị hiểu nhầm nhất. Tranh treo trong nhà phổ biến dùng thép tấm dày trong khoảng một đến hai mi-li-mét, con số chỉ để tham khảo. Thép dày hơn cứng hơn, ít cong khi vận chuyển, cho phép nét mảnh hơn mà không gãy, nhưng nặng hơn, cần cách treo chắc hơn và tốn thời gian cắt hơn. Mỏng quá thì tranh khổ lớn dễ võng, ba via nhiều.
Inox đắt hơn thép thường nhiều và khó gia công hơn. Nó đáng tiền khi tranh ở ngoài trời, gần biển, hoặc khi bạn muốn để mặt kim loại thô không sơn. Còn với tranh trong phòng khách có điều hoà, thép thường phủ một lớp sơn tĩnh điện tử tế thường đủ bền. Đồng tấm và nhôm là lựa chọn riêng cho hiệu ứng màu và độ nhẹ, chi phí khác hẳn thép. Câu nên hỏi xưởng là: với vị trí treo này, độ dày và vật liệu nào là đủ, và vì sao.
Số lớp và độ chi tiết: phần công cắt
Thời gian cắt tỷ lệ gần với tổng chiều dài đường cắt và số lần máy phải nhấc lên đặt xuống ở điểm mới, chứ không tỷ lệ với diện tích tranh. Một bức cá chép có vảy, râu, vây cắt rời từng mảnh có tổng đường cắt dài gấp nhiều lần một bức núi đồi chỉ vài đường lượn dù cùng khổ. Đó là lý do tranh nhiều chi tiết tốn kém hơn, kể cả khi trông nhẹ nhàng.
Mỗi lớp thêm vào là thêm một tấm thép, thêm một lần cắt, thêm một lần sơn và thêm các chân đỡ giữa các lớp. Vì vậy tranh ba lớp tốn hơn tranh một lớp không chỉ ở phần thép của hai lớp thêm vào, mà còn ở công lắp ghép và cân chỉnh cho các lớp song song, cách đều. Nhiều chủ đề như núi xa và cây gần, phố và trời chỉ cần hai lớp đã đủ cảm giác chiều sâu.
Chi tiết nhỏ còn tốn ở khâu sau: mép cắt nhiều thì công mài ba via nhiều, lỗ nhỏ thì khó sơn đều. Nếu muốn giảm chi phí mà giữ được nét đẹp, hãy xin xưởng giản lược ở những vùng xa tầm mắt hoặc vùng nền, giữ chi tiết ở tâm điểm như đầu con vật, ngọn cây. Người xem nhìn tâm điểm trước, ít ai đếm từng chiếc lá ở góc tranh.
Sơn, đèn và khung: phần hoàn thiện
Một màu tĩnh điện là phương án gọn nhất. Sơn tĩnh điện đen mờ hay xám than là lựa chọn phổ biến, bám tốt, dễ đồng đều. Mỗi màu thêm vào cần che chắn, sơn nhiều lượt, công tăng theo.
Hiệu ứng giả đồng, giả cổ, nhũ vàng tốn công hơn. Những hiệu ứng này thường gồm nhiều lớp và thao tác tay để tạo chỗ đậm chỗ nhạt, vì vậy chi phí và độ đều phụ thuộc tay thợ. Đáng chi khi tranh là điểm nhấn của cả phòng.
Đèn là cả một hệ chứ không chỉ một dải đèn. Có đèn là thêm nguồn, dây, công tắc hoặc điều khiển, khoảng hở sau tranh, và thường thêm công thợ điện khi lắp. Nếu chỗ treo đã có đèn rọi trần, đèn hắt sau tranh có khi là thừa.
Khung gỗ và nền gỗ đổi hẳn cách tính. Tranh sắt ghép nền gỗ cần thêm vật liệu gỗ, công xử lý gỗ chống ẩm và công ghép hai vật liệu. Nó đẹp ấm hơn nhưng cũng nặng hơn.
Đừng cắt ở phần mài mép và lớp lót. Đây là phần không nhìn thấy trên ảnh, nhưng quyết định tranh có gỉ ở mép sau một mùa nồm hay không, và có cứa tay người lau bụi hay không.
Thiết kế, đóng gói, vận chuyển: phần hay bị quên
Công thiết kế tồn tại kể cả khi bạn không thấy dòng nào ghi chữ đó. Với tranh có sẵn, công này đã chia cho cả loạt nên gần như không đáng kể. Với tranh vẽ riêng, nhất là chân dung, chữ thư pháp, hình ngôi nhà của gia đình, công vẽ và số vòng sửa có thể chiếm phần đáng kể. Xưởng ghi riêng dòng này là minh bạch; xưởng gộp vào giá chung thì bạn nên hỏi để hiểu.
Đóng gói tranh sắt không chỉ là bọc màng. Tranh mỏng khổ lớn cần tấm đỡ cứng phía sau, góc bọc kỹ, có khi phải đóng thùng gỗ để không cong khi xếp chồng trên xe. Đi càng xa, qua càng nhiều lần bốc dỡ, thì phần này càng quan trọng và càng tốn.
Vận chuyển thường tính theo khối và cân nặng, mà tranh sắt khổ lớn chiếm nhiều chỗ dù không nặng lắm. Nếu bạn ở xa xưởng, ví dụ đặt từ Cần Thơ một bức làm ở Hà Nội, hãy hỏi chi phí vận chuyển ngay từ đầu và hỏi ai chịu rủi ro nếu tranh cong, trầy trên đường. Đây là phần dễ khiến tổng tiền cuối cùng lệch xa so với con số bạn nhớ.
Ví dụ giả định: hai bức cùng khổ, hai mức chi phí
Để thấy các yếu tố cộng lại ra sao, hãy so hai bức tranh giả định cùng khổ ngang khoảng một mét rưỡi, cao khoảng tám mươi phân, treo phòng khách một căn hộ ở TP Hồ Chí Minh. Bảng không ghi tiền, chỉ ghi mỗi bức nằm ở mức nào của từng yếu tố.
| Yếu tố | Bức A: núi đồi tối giản | Bức B: cá chép và sen nổi khối |
|---|---|---|
| Số lớp | Một lớp | Ba lớp có chân đỡ |
| Độ chi tiết | Vài đường lượn lớn | Vảy, vây, râu, cánh sen cắt rời |
| Độ dày | Mức phổ biến cho tranh trong nhà | Dày hơn một chút để giữ nét mảnh |
| Sơn | Một màu đen mờ | Hai màu, lớp trước giả đồng |
| Đèn | Không | Dải đèn hắt sau lớp nền |
| Thiết kế | Mẫu có sẵn | Vẽ riêng theo ý gia chủ, hai vòng sửa |
| Đóng gói | Tấm đỡ và bọc góc | Thùng gỗ vì ba lớp dễ lệch chân đỡ |
Bức B không chỉ đắt hơn vì nhiều lớp. Gần như mọi dòng đều nhích lên một bậc, và các bậc đó cộng dồn. Đó là lý do khi thấy hai mức chi phí chênh nhau nhiều lần cho cùng một khổ tranh, bạn không nên vội nghĩ một bên đang nói thách. Cách đúng là đặt hai báo giá cạnh nhau theo đúng các dòng trong bảng trên rồi xem chênh ở dòng nào.
Cũng từ bảng này, nếu bạn thích bức B nhưng muốn nhẹ chi phí, hai chỗ dễ điều chỉnh nhất là bớt từ ba lớp xuống hai và bỏ đèn nếu phòng đã có đèn rọi. Hình cá và sen vẫn giữ được, chỉ giảm bớt độ sâu.
Muốn giảm chi phí: nên và không nên cắt chỗ nào
Nên: thu khổ một chút. Tranh nhỏ hơn vài phân thường không ảnh hưởng nhiều tới cảm giác trên tường, nhưng có khi giúp vừa một khổ thép tiêu chuẩn, đỡ hao phế liệu. Hỏi xưởng khổ thép họ hay dùng.
Nên: bớt một lớp hoặc bớt chi tiết vùng nền. Như đã nói, hai lớp đủ cho nhiều chủ đề; chi tiết ở góc xa ít ai để ý.
Nên: chọn một màu sơn. Một màu đen mờ hay xám đậm hợp với hầu hết tường sáng và đồ gỗ.
Không nên: hạ độ dày quá mức cho tranh khổ lớn. Tranh võng giữa, cong khi vận chuyển là thứ không sửa được bằng sơn.
Không nên: bỏ lớp lót và công mài mép. Tiết kiệm phần này là đổi lấy gỉ và cạnh sắc sau vài tháng.
Không nên: tự chở tranh lớn bằng xe máy. Gió và rung làm tranh mỏng biến dạng rất nhanh. Phí vận chuyển đúng cách nhỏ hơn nhiều so với một bức tranh cong.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao hai bức tranh sắt cùng kích thước lại chênh giá nhiều?
Vì kích thước chỉ là một trong chín yếu tố. Độ chi tiết, số lớp, độ dày, loại sơn, đèn và công thiết kế có thể khác nhau rất nhiều giữa hai bức cùng khổ. Xin báo giá chi tiết từng dòng để thấy chênh ở đâu.
Tranh sắt inox có đáng tiền hơn thép thường không?
Với tranh ngoài trời, gần biển hoặc muốn để mặt kim loại không sơn thì inox đáng cân nhắc. Với tranh trong nhà có mái che, thép thường sơn tĩnh điện kỹ thường đủ bền, chi phí thấp hơn đáng kể.
Tranh thưa nét có rẻ hơn tranh dày nét không?
Không nhiều như người ta nghĩ, vì thép được tính theo cả tấm, phần cắt bỏ là phế liệu. Chi phí cắt phụ thuộc chiều dài đường cắt, nên tranh thưa nhưng nhiều nét mảnh vẫn có thể tốn kém.
Thêm đèn LED cho tranh sắt tốn thêm những gì?
Thêm đèn, nguồn, dây, công tắc hoặc điều khiển, khoảng hở sau tranh để giấu đèn và công thợ điện khi lắp. Nếu chỗ treo không có ổ điện gần, có thể phải đi dây nổi hoặc đục tường, nên tính trước.
Có nên chọn xưởng báo giá thấp nhất không?
Chỉ nên so khi các báo giá cùng ghi rõ độ dày, vật liệu, số lớp, loại sơn, phụ kiện treo và đóng gói. Một con số thấp thiếu những dòng này có thể là đang thiếu hạng mục, không phải đang rẻ hơn.