Chọn hàng rào sắt CNC cho sân vườn nên bắt đầu từ câu hỏi rào để làm gì, giữ riêng tư, giữ chó và trẻ trong sân, đánh dấu ranh giới hay làm nền cho cây leo, vì mỗi mục đích dẫn tới chiều cao, độ kín và kiểu hoa văn khác nhau. Hàng rào dài, nên một quyết định nhỏ sai ở một tấm sẽ bị nhân lên hàng chục lần.
Khác với cổng hay vách ngăn, hàng rào đứng trên nền đất, chịu ẩm từ dưới lên, nắng mưa từ trên xuống, cây cỏ mọc sát chân. Bài này đi qua mục đích và chiều cao, cách chia tấm và trụ, xử lý chân rào, cách cho cây leo, hoa văn theo kiểu vườn và đèn buổi tối. Số đo trong bài là tham khảo; chiều cao rào mặt đường còn tuỳ quy định xây dựng ở địa phương.
Rào để làm gì quyết định chiều cao và độ kín
Bảng gợi ý dưới đây giúp bạn định hướng trước khi xem mẫu. Chiều cao là khoảng tham khảo hay gặp ở nhà vườn, không phải quy định.
| Mục đích chính | Chiều cao tham khảo | Độ kín | Hoa văn hợp |
|---|---|---|---|
| Đánh dấu ranh giới, trang trí | Thấp, khoảng ngang hông | Thoáng | Nét đơn, hình học thưa |
| Giữ chó, giữ trẻ nhỏ trong sân | Ngang ngực người lớn trở lên | Phần dưới kín hoặc lỗ nhỏ | Thanh đứng sát, không có bậc leo |
| Riêng tư sân sau, góc ngồi | Cao hơn tầm mắt người đứng | Kín vừa đến kín | Lá cây dày, tấm đục lỗ, lam |
| Làm nền cho cây leo | Tuỳ cây, thường ngang tầm mắt | Thoáng để cây bám và lấy gió | Lưới thưa, ô lớn, khung có dây căng |
| Chắn gió, chắn bụi đường | Cao, liền mảng | Kín vừa, không kín hẳn | Lam, tấm đục lỗ để gió giảm mà không dồn |
Một hàng rào kín hoàn toàn trong vùng gió lớn chịu lực như một bức tường, dễ đổ hơn rào có lỗ. Rào chắn gió hiệu quả thường để gió đi qua một phần, làm gió yếu đi thay vì chặn đứng.
Rào giáp đường đi chung, giáp nhà hàng xóm hay giáp lối đi công cộng còn liên quan tới quy định xây dựng và thoả thuận ranh giới. Hỏi rõ trước khi làm để không phải dời rào về sau.
Nhịp tấm, trụ và nền đất
Hàng rào CNC được ghép từ nhiều tấm, mỗi tấm đặt giữa hai trụ. Bề rộng mỗi tấm quyết định số trụ, và số trụ quyết định phần lớn công đổ móng. Tấm rộng thì ít trụ nhưng dễ võng, dễ rung khi gió; tấm hẹp thì chắc nhưng nhiều trụ, nhịp dày. Thợ sẽ chọn bề rộng hợp với độ dày thép và chiều cao rào; bạn nên quyết định trước họa tiết có cần nối liền qua các tấm hay mỗi tấm là một ô trọn vẹn.
Họa tiết trọn trong từng tấm dễ làm, dễ thay một tấm khi hỏng, và chấp nhận được độ lệch nhỏ giữa các tấm. Họa tiết liền mạch qua nhiều tấm, như một cành cây chạy dài cả hàng rào, đẹp hơn nhưng đòi hỏi lắp chính xác và nếu một tấm hỏng thì khó làm lại cho khớp.
Nền đất sân vườn có thể lún không đều, nhất là đất mới đắp. Trụ hàng rào thường cần chân móng bê tông chôn sâu đủ để không nghiêng; chiều sâu và kích thước móng do thợ quyết theo nền đất. Chân rào đặt trên một gờ bê tông chạy dài giúp các tấm thẳng hàng và không chạm đất.
Với địa hình dốc, có hai cách: tấm bậc thang, mỗi tấm nằm ngang và bước xuống theo dốc; hoặc tấm nghiêng theo mặt đất. Cách bậc thang để lộ khe tam giác ở chân, cần bịt nếu nuôi chó hoặc có trẻ nhỏ.
Chân hàng rào: chỗ gỉ đầu tiên
Không để tấm thép chạm đất. Đất giữ ẩm gần như quanh năm, thép chạm đất sẽ gỉ từ chân lên dù sơn tốt. Chừa một khe giữa mép dưới tấm và mặt gờ, hoặc đặt trên gờ bê tông.
Nước tưới là thủ phạm hằng ngày. Vòi phun tưới cỏ, tưới cây sát rào làm chân tấm ướt liên tục. Chỉnh hướng vòi phun tránh hàng rào, hoặc dùng tưới nhỏ giọt ở chân cây gần rào.
Phân bón và đất bắn lên. Đất có phân bón bắn lên chân rào mỗi trận mưa, bám vào sơn và giữ ẩm. Một lớp sỏi hoặc đá dăm dọc chân rào giảm hẳn đất bắn lên.
Chó đào và trẻ chui. Chó thích đào dưới chân rào để ra ngoài. Nếu nuôi chó, gờ bê tông chân rào nên ăn sâu xuống đất một đoạn, khe dưới tấm đủ nhỏ.
Cắt cỏ bằng máy dễ làm trầy sơn. Lưỡi máy cắt cỏ chạm chân rào làm tróc sơn, mở đường cho gỉ. Một dải sỏi hoặc gạch sát chân rào giúp máy cắt cỏ không phải đi sát thép.
Kết hợp cây leo mà không làm hỏng rào
Hàng rào sắt có cây leo là hình ảnh nhiều người muốn: hoa giấy đỏ tím rủ qua khung đen, hoa hồng leo, sử quân tử, thiên lý hay trầu bà phủ một mảng xanh. Cây làm hàng rào mềm hơn và tăng độ riêng tư theo năm tháng mà không cần tấm kín.
Nhưng cây leo bám thẳng vào tấm sắt hoa văn có ba nhược điểm. Thân cây lớn dần trong các lỗ hoa văn, quấn chặt đến mức không gỡ được, và lực thân cây lâu năm có thể làm cong tấm mỏng. Lá dày giữ ẩm sát mặt thép, chỗ sơn sau lá gỉ âm thầm mà không ai thấy. Khi cần sơn lại, phải chặt cả bụi cây.
Cách dung hoà phổ biến: dựng một lớp giàn riêng, dây cáp căng hoặc lưới thép, cách mặt rào một khoảng nhỏ để cây leo trên đó và rủ qua đỉnh rào. Hoặc chỉ cho cây leo ở một số đoạn, xen giữa các đoạn hoa văn để lộ. Cây có gai như hoa giấy cần tỉa thường xuyên ở những chỗ trẻ con và người đi đường hay chạm tới.
Chọn hoa văn cho đoạn có cây leo nên đơn giản, ô lớn, vì đằng nào cây cũng che bớt họa tiết. Đoạn rào không có cây mới là nơi đặt họa tiết công phu. Nếu trồng cây từ đầu, hãy nghĩ tới hình dáng hàng rào sau năm năm, lúc cây đã phủ, chứ không chỉ hôm lắp xong.
Hoa văn theo kiểu vườn
Hàng rào là khung viền của khu vườn, nên họa tiết nên cùng một tinh thần với cây và lối đi bên trong. Vài cặp gợi ý:
- Vườn nhiệt đới nhiều lá to (chuối cảnh, cau, dương xỉ): họa tiết lá dương xỉ, lá cọ, lá chuối cách điệu; màu nâu gỉ hoặc xanh rêu đậm hoà vào cây.
- Vườn tối giản, sỏi trắng, ít cây: thanh đứng lệch nhịp, lam, ô chữ nhật; màu đen hoặc xám than để đường nét rõ.
- Vườn quê, rau và cây ăn trái: họa tiết đơn giản như rào tre cách điệu, ô trám; hàng rào thấp, thoáng, không tranh với cây.
- Sân biệt thự kiểu cổ điển: họa tiết cuộn, mũi giáo, ô vòm ở đỉnh tấm; nên giản lược bớt để CNC thể hiện được, tránh chép nguyên song sắt rèn cổ.
- Sân homestay, quán vườn: có thể đặt một vài tấm làm điểm nhấn, như một tấm có hình đàn chim hoặc cánh đồng, xen giữa các tấm đơn giản.
Nếu muốn dùng hình của một hoạ sĩ hay một nhà thiết kế làm họa tiết rào, hãy xin phép tác giả, hoặc nhờ thợ vẽ một mẫu riêng lấy cảm hứng chứ không chép lại.
Đèn sân vườn và hàng rào buổi tối
Buổi tối, hàng rào hoa văn có thể trở thành một bức tranh dài nếu có ánh sáng đúng chỗ. Đèn rọi từ dưới chân lên mặt tấm làm hoa văn nổi khối và in bóng lên lá cây phía sau; đèn đặt sau rào, chiếu về phía rào, làm hoa văn hiện thành hình bóng đen trên nền sáng khi nhìn từ trong nhà ra.
Không cần chiếu sáng toàn bộ hàng rào. Vài điểm nhấn ở những tấm có họa tiết đẹp nhất, hoặc ở chỗ cổng vào, đủ tạo nhịp và đỡ tốn điện. Ánh sáng màu ấm hợp với sắt sơn đen, nâu gỉ và cây xanh hơn ánh sáng trắng lạnh.
Điện ngoài trời luôn là chuyện an toàn. Đèn, dây và hộp nối phải là loại dùng ngoài trời, chịu nước; đường dây cần thiết bị chống giật và đi trong ống bảo vệ, chôn hoặc giấu dọc gờ chân rào. Không câu dây tạm quấn quanh khung sắt, không dùng ổ cắm trong nhà kéo ra vườn. Việc đi điện sân vườn nên giao cho thợ điện có kinh nghiệm.
Một lưu ý cho nhà gần đường: đèn quá sáng chiếu ra phía ngoài rào gây chói cho người đi đường và hàng xóm. Hướng đèn vào trong hoặc chiếu xuống, chọn độ sáng vừa đủ.
Câu nên hỏi thợ trước khi làm hàng rào dài
Hàng rào thường dài hàng chục mét, nên mọi chi tiết nhỏ đều nhân lên theo số tấm. Trước khi chốt, nên hỏi và ghi rõ:
- Mỗi tấm rộng bao nhiêu, trụ cách nhau bao xa, móng trụ làm thế nào với nền đất nhà mình.
- Họa tiết trọn trong từng tấm hay chạy liền qua nhiều tấm; nếu một tấm hỏng thì làm lại có khớp được không.
- Thép được xử lý chống gỉ thế nào trước khi sơn, sơn ở xưởng hay tại chỗ, mối hàn tại công trình xử lý ra sao.
- Khe giữa mép dưới tấm và gờ chân là bao nhiêu, có đủ nhỏ để chó không chui qua nếu nhà nuôi chó.
- Trụ và tấm liên kết bằng hàn hay bằng bu lông; bu lông có hướng vào phía trong sân không.
- Có chừa sẵn ống luồn dây điện ở gờ chân cho đèn sân vườn sau này không.
Câu về bu lông nghe nhỏ nhưng liên quan tới an ninh: rào bắt bu lông từ phía ngoài có thể bị tháo cả tấm trong vài phút. Câu về ống luồn dây giúp bạn khỏi phải đục gờ bê tông khi muốn thêm đèn.
Hỏi thêm về bảo hành lớp sơn và cách xử lý nếu một tấm bị cong do xe va. Một đội thợ quen làm rào dài thường có sẵn câu trả lời cho cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Hàng rào sắt CNC sân vườn nên cao bao nhiêu?
Tuỳ mục đích. Rào trang trí, đánh dấu ranh giới thường thấp khoảng ngang hông; rào giữ chó, giữ trẻ cần cao hơn và không có bậc leo; rào riêng tư thường cao hơn tầm mắt người đứng. Rào giáp đường chung còn phải theo quy định địa phương.
Có nên cho cây leo bám thẳng vào hàng rào sắt hoa văn không?
Không nên để cây lâu năm bám thẳng vào tấm. Thân cây quấn chặt, giữ ẩm làm gỉ ngầm và gây khó khi sơn lại. Tốt hơn là căng dây hoặc lưới riêng cách mặt rào một khoảng nhỏ để cây leo trên đó.
Làm sao để chân hàng rào sắt không bị gỉ?
Không để tấm chạm đất, đặt trên gờ bê tông, tránh vòi tưới phun thẳng vào chân rào, rải sỏi dọc chân để đất không bắn lên và hạn chế máy cắt cỏ đi sát thép. Kiểm chân rào sau mùa mưa và dặm ngay chỗ trầy.
Hàng rào kín có chắn gió tốt hơn hàng rào thoáng không?
Không hẳn. Rào kín chặn gió đột ngột, tạo xoáy phía sau và chịu lực lớn, dễ nghiêng đổ hơn. Rào có lỗ hoặc lam để gió đi qua một phần làm gió yếu đi đều hơn và ít chịu lực hơn.
Đất sân vườn dốc thì làm hàng rào sắt thế nào?
Có hai cách: các tấm bậc thang theo dốc, hoặc tấm cắt nghiêng theo mặt đất. Cách bậc thang dễ làm nhưng để lại khe tam giác ở chân, cần bịt nếu nuôi chó hoặc có trẻ nhỏ. Cách nghiêng liền mạch hơn nhưng phải đo và vẽ riêng từng tấm.