TranhSat.comTranh Sắt
Bảo quản, vệ sinh và xử lý gỉ

Tranh sắt bị phai màu, xỉn màu: nguyên nhân từ nắng, đèn và cách hạn chế

Phân biệt phai màu, xỉn màu và phấn hoá trên tranh sắt, vị trí treo dễ phai, chọn đèn chiếu, cách hạn chế nắng và khi nào nên chấp nhận, đổi chỗ hay sơn lại.

Sunlight streams through a tall glass window onto a white abstract line art metal panel in a minimalist cafe, a barista blurred in background, wide shot, midday

Tranh sắt phai màu chủ yếu do ánh nắng có tia cực tím chiếu trực tiếp nhiều giờ mỗi ngày; cách hạn chế hiệu quả nhất là không để nắng chiếu thẳng lên tranh, bằng rèm, phim dán kính chống tia cực tím hoặc đổi vị trí treo, còn đèn LED trong nhà gần như không làm phai. Xỉn màu ở tranh nhũ, giả đồng thường là chuyện khác: lớp hiệu ứng hoặc lớp phủ bên ngoài bị mòn, bị bám bẩn hay phản ứng với hoá chất lau.

Phần dưới giúp bạn nhận ra tranh đang phai, xỉn hay phấn hoá, những vị trí trong nhà và quán dễ làm tranh bạc màu, cách giảm nắng mà không phải hy sinh ánh sáng tự nhiên, chọn đèn chiếu tranh, và cách quyết định khi màu đã phai rõ: chấp nhận, đổi chỗ hay sơn lại.

Phai màu, xỉn màu và phấn hoá: ba chuyện khác nhau

Ba hiện tượng này hay bị gọi chung là "tranh cũ màu", nhưng nguyên nhân và cách xử lý khác nhau. Xác định đúng giúp bạn không làm những việc vô ích.

Hiện tượngNhìn và sờ thấy gìNguyên nhân thường gặpHướng xử lý
Phai màuMàu nhạt đi, nhất là phần hứng nắng; mặt sau và chỗ khuất còn màu đậmTia cực tím từ nắng chiếu trực tiếp lâu ngàyChe nắng, đổi chỗ, sơn lại nếu cần
Phấn hoáBề mặt mờ đi, quẹt tay thấy lớp bột mịn màu của sơnLớp sơn bị nắng phân huỷ ở bề mặt, hay gặp ngoài trờiLau nhẹ thì sáng lại tạm thời; nặng thì cần sơn lại
Xỉn màuMàu tối, đục, mất độ sáng; lau kỹ thì cải thiện phần nàoBụi dầu, khói, cặn chất lau bám thành màngLau đúng cách là chính
Xỉn ở nhũ, giả đồngÁnh kim mờ đi, có chỗ chuyển tối hoặc loangLớp phủ trong mòn, hoá chất lau, bột kim loại bị oxy hoáHỏi xưởng về phủ lại lớp bảo vệ

Cách thử đơn giản nhất: nhấc tranh xuống và so mặt trước với mặt sau, hoặc so phần hứng nắng với phần bị khung cửa che. Nếu chênh lệch rõ, đó là phai do ánh sáng; nếu cả tranh tối đều và lau thử một góc thấy sáng hẳn lên, đó là xỉn do bẩn.

Vì sao nắng làm sơn trên tranh sắt phai

Ánh nắng có tia cực tím, loại ánh sáng mắt không thấy nhưng mang năng lượng đủ để làm đứt dần các liên kết trong chất tạo màu và chất kết dính của lớp sơn. Mỗi ngày một chút, sau nhiều tháng thì màu nhạt dần, bề mặt mất độ bóng và với một số loại sơn thì bắt đầu phấn hoá. Kính cửa sổ thông thường chặn được một phần tia cực tím nhưng không chặn hết, nên tranh treo trong nhà vẫn phai nếu nắng rọi thẳng qua kính nhiều giờ.

Không phải lớp sơn nào cũng chịu nắng như nhau. Bột sơn tĩnh điện có nhiều gốc; có loại dùng tốt trong nhà nhưng phấn hoá nhanh khi ra nắng, có loại được làm cho ngoài trời. Nếu tranh của bạn treo ở chỗ có nắng, hỏi xưởng khi đặt làm hoặc khi đưa đi sơn lại xem họ dùng loại sơn dành cho trong nhà hay ngoài trời là câu hỏi đáng hỏi.

Màu sơn cũng ảnh hưởng. Các màu đỏ, cam, vàng tươi và một số màu pha thường phai nhanh và dễ thấy hơn đen, xám, trắng. Màu đen phai thì không nhạt đi nhiều nhưng chuyển sang xám bạc, mất độ sâu, nhất là đen bóng.

Những vị trí dễ làm tranh phai

Tường đối diện cửa kính lớn hướng tây hoặc tây nam. Nắng chiều chiếu xiên sâu vào phòng, rọi thẳng lên bức tường đối diện nhiều giờ liền. Ở nhiều căn hộ chung cư, đây lại chính là bức tường sau sofa, chỗ người ta hay treo tranh lớn.

Dưới giếng trời, cầu thang có mái lấy sáng. Ánh sáng từ trên rọi xuống quanh năm, tranh treo dọc cầu thang ngay dưới giếng trời phai không đều, phần trên nhạt hơn phần dưới.

Quán cà phê, tiệm tóc có mặt tiền kính. Tranh treo trên tường bên trong nhưng ở góc nắng chiếu tới vào buổi sáng hoặc chiều. Vì quán mở rèm suốt ngày, tranh nhận nắng nhiều hơn tranh trong nhà ở.

Ban công, lô gia, hiên có mái. Tưởng là có mái che nhưng nắng xiên buổi sáng và chiều vẫn chiếu vào. Tranh ở đây chịu cả nắng lẫn ẩm, phai và phấn hoá nhanh như tranh ngoài trời.

Tường gần cửa sổ nhưng bị khung cửa che một phần. Kiểu này cho ra vệt phai theo hình bóng khung cửa, tức là có ranh giới rõ giữa phần phai và phần còn màu, nhìn khó chịu hơn phai đều.

Hạn chế phai mà không phải tháo tranh xuống

Mục tiêu là cắt nắng chiếu thẳng lên tranh, không phải làm tối căn phòng. Một vài cách dưới đây giữ được cả ánh sáng tự nhiên lẫn màu tranh.

  • Quan sát một ngày nắng xem nắng rọi lên tranh vào khung giờ nào, kéo dài bao lâu. Nhiều khi chỉ cần kéo rèm mỏng trong hai ba tiếng nắng gắt nhất là đủ.
  • Dùng rèm vải mỏng, rèm cuốn lọc sáng ở cửa kính hướng nắng. Ánh sáng vẫn vào phòng nhưng đã khuếch tán, không còn là vệt nắng chiếu thẳng.
  • Cân nhắc phim dán kính có khả năng chặn tia cực tím cho cửa kính lớn. Ngoài bảo vệ tranh, nó còn giúp đồ gỗ, vải sofa bớt bạc màu.
  • Dời tranh sang bức tường bên cạnh, chỗ không nằm trong đường nắng, và dùng bức tường đang bị nắng cho thứ ít nhạy với ánh sáng hơn.
  • Với quán mặt tiền kính, đặt tranh màu sẫm, đơn sắc ở vùng có nắng và dành tranh nhiều màu cho vùng khuất bên trong.
  • Với bộ tranh nhiều tấm, đổi vị trí các tấm cho nhau mỗi năm một lần nếu chúng có cùng kích thước, để phai đều thay vì một tấm nhạt hẳn.

Không cần phủ thêm lớp sơn bóng chống tia cực tím cho tranh trong nhà theo kiểu tự xịt. Nếu thật sự cần, việc đó nên làm ở xưởng trên bề mặt đã được làm sạch.

Đèn chiếu tranh có làm phai không

Đèn LED thông dụng. Ánh sáng từ đèn LED dùng trong nhà gần như không có tia cực tím và toả rất ít nhiệt lên bề mặt tranh. Dùng LED rọi tranh hay hắt sau tranh nhiều giờ mỗi tối không phải là nguyên nhân đáng lo về phai màu.

Đèn halogen và đèn sợi đốt cũ. Toả nhiệt nhiều, một số loại có phát ra một ít tia cực tím. Đặt quá gần tranh thì mặt tranh chỗ hứng đèn nóng lên, lớp phủ bóng hoặc nhũ có thể đổi màu theo thời gian. Nếu nhà còn dùng loại này để rọi tranh, chuyển sang LED là việc đơn giản và có lợi.

Khoảng cách và góc rọi. Đèn rọi đặt cách tranh một khoảng vừa phải, chiếu xiên để tạo bóng đổ cho nét cắt, vừa đẹp vừa không dồn nhiệt vào một điểm. Phần lắp đặt điện nên để thợ điện làm.

Nhiệt độ màu ánh sáng. Không làm phai, nhưng làm màu tranh trông khác. Tranh giả đồng, nhũ vàng dưới ánh vàng ấm trông ấm và đậm hơn; dưới ánh trắng lạnh trông nhạt hơn. Nhiều người tưởng tranh đã phai sau khi đổi bóng đèn, thật ra chỉ là đổi ánh sáng. Muốn chắc, tắt đèn và nhìn tranh dưới ánh sáng ban ngày.

Tranh nhũ vàng, giả đồng bị xỉn: thứ gì đang xảy ra

Tranh sơn nhũ vàng, giả đồng, giả cổ thường có lớp hiệu ứng mỏng chứa hạt ánh kim, bên ngoài được phủ một lớp trong suốt để bảo vệ. Khi lớp phủ này còn tốt, hiệu ứng giữ được lâu. Khi lớp phủ mòn dần do lau chà, do hoá chất, hoặc vốn đã mỏng từ đầu, hạt ánh kim tiếp xúc với không khí và ẩm, có thể bị xỉn tối, ngả nâu hoặc loang.

Thủ phạm hay gặp nhất trong nhà không phải nắng mà là cách lau: dùng khăn tẩm cồn, nước lau kính có amoniac, chất tẩy đa năng, hoặc chà mạnh ở một vùng. Vùng hay bị lau, như phần dưới của tranh trong tầm tay, xỉn trước những vùng khác. Ở quán ăn, khói dầu bám thành màng làm mờ ánh kim cũng rất phổ biến.

Nếu xỉn do màng bẩn, lau đúng cách bằng nước ấm pha loãng nước rửa chén có thể làm ánh kim sáng lại phần nào. Nếu xỉn do lớp phủ đã mòn và hiệu ứng đã đổi màu, việc tự đánh bóng hay tự phủ thường làm loang thêm. Lúc đó nên hỏi xưởng về việc làm sạch và phủ lại lớp bảo vệ, hoặc sơn lại hiệu ứng.

Màu đã phai rõ: chấp nhận, đổi chỗ hay sơn lại

Chấp nhận khi phai đều và không khó chịu. Nhiều tranh màu đen, xám, đồng phai nhẹ đều trông như có tuổi, không xấu đi. Nếu nhìn tổng thể vẫn hài hoà, không có ranh giới phai rõ, giữ nguyên và chỉ cần che nắng để chậm lại.

Đổi chỗ khi phai còn nhẹ. Chuyển tranh sang chỗ khuất nắng giúp dừng quá trình phai ở mức hiện tại. Phai đã xảy ra thì không đảo ngược được, nhưng không tệ thêm.

Sơn lại khi phai không đều, phấn hoá nặng, hoặc kèm gỉ. Đây là lúc dặm không giải quyết được. Sơn lại cả tranh ở xưởng cho kết quả đồng đều, và là dịp chọn loại sơn chịu nắng tốt hơn nếu tranh vẫn phải treo ở chỗ có nắng.

Đừng dặm từng mảng phai. Dặm sơn mới lên vùng đã phai tạo ra những mảng đậm nhạt khác nhau, nhìn loang lổ hơn phai đều. Màu phai là hiện tượng trên cả bề mặt, nên xử lý cũng phải trên cả bề mặt.

Khi quyết định sơn lại, ghi lại điều đã học. Kể cho xưởng biết tranh đã treo ở đâu, hướng nào, bao lâu thì phai, để họ chọn loại sơn và màu phù hợp. Màu sẫm, độ bóng mờ và loại sơn chịu nắng thường giữ được lâu hơn ở chỗ có ánh sáng mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Tranh sắt màu đen có bị phai không?

Có, nhưng theo cách khác các màu tươi. Đen ít nhạt đi rõ rệt mà chuyển dần sang xám bạc, mất độ sâu và độ bóng, dễ thấy nhất khi so với mặt sau tranh. Nếu đặt tranh đen ở chỗ nắng chiếu thẳng nhiều giờ, hiện tượng này đến khá sớm.

Tranh treo trong nhà không có nắng trực tiếp thì có phai không?

Rất chậm, thường không đáng kể trong nhiều năm. Ánh sáng khuếch tán trong phòng và đèn LED có tác động nhỏ hơn nhiều so với nắng chiếu thẳng. Nếu tranh ở chỗ khuất mà vẫn tối đi, nhiều khả năng là xỉn do bám bẩn.

Có cách nào làm màu đã phai đậm lại mà không sơn không?

Không có cách bền vững. Một số người bôi dầu hoặc sáp cho màu đậm lên tạm thời, nhưng lớp này giữ bụi, ngả màu và làm việc sơn lại về sau khó hơn. Nếu màu phai khiến bạn khó chịu, sơn lại ở xưởng là cách thật sự.

Phim dán kính chống tia cực tím có làm phòng tối đi không?

Có nhiều loại với độ trong khác nhau. Loại trong suốt vẫn để phần lớn ánh sáng nhìn thấy đi qua, phòng gần như không tối đi. Khi chọn, nên hỏi bên lắp đặt về độ truyền sáng và mức chặn tia cực tím, và xem mẫu thực tế trước.

Tranh có đèn LED hắt sau thì có bị phai ở mặt sau không?

Không đáng lo. Đèn LED hắt sau chủ yếu chiếu lên tường và toả rất ít nhiệt, gần như không có tia cực tím. Điều cần để ý với tranh có đèn là an toàn của dây và bộ nguồn, không phải chuyện phai màu.

Đổi vị trí tranh để phai đều có làm hỏng tường không?

Có thể để lại lỗ khoan và vệt màu tường khác nhau ở chỗ cũ, vì tường sau tranh cũng ít phai hơn xung quanh. Nên tính trước vị trí treo ổn định ngay từ đầu, và chỉ đổi chỗ khi cần, kết hợp với việc sơn sửa tường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138