Chọn khổ ngang khi mảng tường và đồ nội thất bên dưới đều trải ngang, như sau sofa, đầu giường, trên bàn ăn; chọn khổ dọc khi mảng tường hẹp và cao, như cạnh cửa, cột, khoảng giữa hai cửa sổ hay tường hành lang ngắn. Khổ vuông hợp với mảng tường gần vuông hoặc khi muốn tranh đứng yên, không dẫn mắt theo hướng nào.
Quy tắc trên đúng cho phần lớn trường hợp, nhưng tranh sắt có thêm một yếu tố: hướng chuyển động của hình. Đàn ngựa phi kéo mắt theo chiều ngang, cây đời sống kéo mắt lên, đường nét trừu tượng có thể đi xiên. Bài này giúp bạn đọc bức tường, đọc hình trong tranh, rồi ghép hai thứ lại, kèm cách thử nhanh bằng giấy trước khi quyết định.
Đọc hình dạng mảng tường trước khi xem mẫu
Mảng tường dành cho tranh hiếm khi là cả bức tường. Nó bị giới hạn bởi cửa đi, cửa sổ, cột, trần, tủ, đèn tường hay ổ điện. Việc đầu tiên là xác định mảng trống thật sự: đứng ở chỗ hay nhìn bức tường nhất, hình dung một khung chữ nhật lớn nhất nằm gọn trong vùng trống mà vẫn cách các vật cản một khoảng dễ chịu. Tỷ lệ giữa chiều ngang và chiều cao của khung tưởng tượng đó gần như quyết định khổ tranh.
Một phép đo đơn giản: lấy chiều ngang mảng trống chia cho chiều cao mảng trống. Nếu kết quả lớn hơn khoảng 1,3, mảng tường đang “nằm ngang” và tranh ngang sẽ tự nhiên hơn. Nếu nhỏ hơn khoảng 0,8, mảng tường “đứng” và tranh dọc phù hợp. Khoảng giữa là vùng gần vuông, nơi tranh vuông, tranh tròn hoặc tranh dạng tự do đều chọn được. Đây là cách ước lượng tham khảo, không phải công thức; nhưng nó giúp bạn tránh lỗi phổ biến là chọn mẫu đẹp trước rồi mới tìm chỗ nhét vào.
Gợi ý khổ tranh theo vị trí thường gặp
Bảng dưới gom các vị trí phổ biến trong nhà ở và cửa hàng nhỏ, kèm lý do để bạn tự suy cho trường hợp khác.
| Vị trí | Khổ hợp | Lý do | Khi nào làm khác |
|---|---|---|---|
| Sau sofa văng dài | Ngang | Sofa tạo đường ngang mạnh | Sofa ngắn, trần cao thì bộ hai tấm dọc |
| Đầu giường | Ngang | Giường rộng, tường thấp sau đầu giường | Đầu giường bọc cao sát trần thì tranh nhỏ hoặc bỏ |
| Cạnh cửa đi, cạnh tủ lạnh | Dọc | Mảng trống hẹp và cao | Không có |
| Giữa hai cửa sổ | Dọc | Bị kẹp hai bên | Hai cửa sổ cách nhau rộng thì vuông |
| Cuối hành lang | Dọc hoặc vuông | Mắt nhìn thẳng từ xa, tường hẹp | Hành lang rộng có thể dùng ngang |
| Tường phòng ăn có bàn vuông | Vuông | Cụm bàn ghế gần vuông | Bàn dài thì ngang |
| Quầy thu ngân cửa hàng nhỏ | Ngang dẹt | Tường sau quầy thường thấp vì có kệ | Có kệ cao hai bên thì dọc giữa |
Cột “khi nào làm khác” quan trọng không kém cột khổ hợp. Một khổ đúng cho vị trí nhưng sai với đồ nội thất cụ thể của nhà bạn vẫn là khổ sai.
Hướng chuyển động của hình trong tranh sắt
Hình có hướng ngang. Ngựa phi, đàn chim bay thành hàng, dòng sông, dãy núi, thuyền trên sóng, đường chân trời thành phố. Những hình này tự kéo mắt theo chiều ngang; đặt vào khổ dọc sẽ bị bó, phải thu nhỏ hình hoặc cắt bớt đàn ngựa còn hai con.
Hình có hướng dọc. Cây đời sống với rễ và tán, cành mai rủ, thác nước, cây tre, hạc đứng một chân. Khổ dọc giúp các hình này giữ được độ cao tự nhiên. Ép cây vào khổ ngang thường làm tán cây phình ra hai bên, nhìn như bụi cây hơn là cây.
Hình tĩnh, tập trung vào tâm. Hoa sen nở, mặt trời, vòng tròn đồng tâm, chữ thư pháp đơn. Khổ vuông hoặc tròn hợp nhất vì hình không có hướng.
Đường nét trừu tượng một nét. Linh hoạt nhất. Có thể vẽ lại cho vừa khổ bất kỳ, miễn đường chính đi theo cạnh dài của khung.
Chữ thư pháp nhiều chữ. Theo cách đọc: viết ngang thì khổ ngang, viết dọc theo lối cổ thì khổ dọc. Đừng xoay khổ chỉ để vừa tường mà làm hỏng thứ tự đọc.
Trần nhà thay đổi lựa chọn thế nào
Trần thấp khoảng 2,6–2,7 m làm vùng tường dành cho tranh, tính từ tầm mắt lên, chỉ còn khoảng một mét hoặc hơn. Tranh dọc lớn ở đây dễ chạm trần hoặc phải đặt tâm thấp bất thường. Với phòng như vậy, ngay cả ở mảng tường hẹp, một tranh dọc nhỏ hoặc một tranh vuông thường dễ chịu hơn tranh dọc cao 1,2 m. Ngược lại, tranh ngang dẹt có tác dụng kéo giãn cảm giác chiều rộng, hợp với căn hộ trần thấp.
Trần cao trên 3,2 m mở ra lựa chọn ngược lại. Tranh dọc khổ lớn nhấn chiều cao, làm phòng trông thoáng; tranh ngang dẹt trên tường cao lại có thể trông lọt thỏm, để lại một khoảng trống lớn phía trên. Ở nhà phố có phòng khách tầng trệt trần cao, một mẹo hay dùng là tranh ngang nhưng không quá dẹt, tỷ lệ khoảng 1,3 đến 1,5, hoặc bộ hai tấm dọc đặt cạnh nhau tạo thành một khối gần vuông. Những bức tường cao hơn nữa, như thông tầng, cần cách tính riêng và được nói ở bài khác trong chuyên mục.
Thử nhanh bằng hai tờ giấy trước khi chốt khổ
Khi còn phân vân giữa ngang và dọc, cách nhanh nhất là để mắt tự trả lời. Cách làm dưới đây mất khoảng mười lăm phút.
- Cắt hai tấm giấy bìa hoặc giấy kraft có cùng diện tích: một tấm ngang, ví dụ 120 × 60 cm, một tấm dọc 60 × 120 cm, hoặc tỷ lệ bạn đang cân nhắc.
- Dán tấm ngang lên tường bằng băng dính giấy, tâm đặt ở vị trí dự kiến.
- Lùi về vị trí hay ngồi hoặc đứng nhìn nhất, chụp một tấm ảnh bằng điện thoại ở đúng vị trí đó.
- Thay bằng tấm dọc, giữ nguyên tâm, chụp ảnh lần nữa từ cùng chỗ.
- Xem hai ảnh cạnh nhau trên điện thoại. Ảnh giúp bạn nhìn bức tường như người lạ nhìn, bớt quen mắt.
- Nếu cả hai đều không ổn, thử thêm tấm vuông có cùng diện tích.
Giữ cùng diện tích là điểm mấu chốt: nếu tấm dọc nhỏ hơn tấm ngang, bạn đang so kích thước chứ không so khổ. Giấy màu tối sẽ gần với cảm giác tranh sắt sơn đen hơn giấy trắng.
Tranh tròn, oval và hình tự do: lựa chọn thứ tư
Ngoài ngang, dọc và vuông, tranh sắt còn có những dạng không có khung chữ nhật: tròn, oval, và hình tự do theo đường viền của chính hình vẽ. Tranh tròn hợp với mảng tường gần vuông và những hình đồng tâm như mặt trời, hoa sen nhìn từ trên xuống, vòng tròn thư pháp. Một tấm tranh tròn đường kính khoảng 60–90 cm treo trên bàn console hay tủ giày ở lối vào thường mềm mại hơn tranh vuông cùng diện tích, vì không có góc nhọn.
Hình tự do, như cây đời sống không viền hay đàn chim rời, là lựa chọn linh hoạt nhất về khổ vì không có cạnh nào ép buộc. Đổi lại, nó phụ thuộc rất nhiều vào khoảng tường trống xung quanh: phải có đủ tường “nền” thì đường viền của hình mới hiện ra. Treo hình tự do trên tường có hoa văn giấy dán, gạch ốp nhiều đường ron hay vân đá đậm, hình dễ chìm vào nền. Ở những mặt tường như vậy, tranh có khung bao hoặc có tấm nền phẳng phía sau sẽ rõ ràng hơn. Khi so khổ, vẫn đo khung chữ nhật tưởng tượng bao quanh hình như đã nói ở trên.
Ba tình huống giả định và lựa chọn khổ
Căn hộ chung cư trần 2,7 m, tường sau sofa dài 3,8 m, sofa 2,1 m. Mảng tường nằm ngang rõ rệt, đồ nội thất trải ngang, trần thấp: khổ ngang dẹt, tỷ lệ khoảng 2 : 1 trở lên, là lựa chọn tự nhiên. Một tranh dãy núi hoặc ngựa phi rộng khoảng 140–150 cm, cao 60–75 cm hợp với cả ba yếu tố.
Nhà phố, hành lang tầng hai rộng 1,2 m, cuối hành lang là mảng tường rộng 1,1 m, trần 3,3 m. Người đi từ cầu thang lên nhìn thẳng vào mảng tường từ xa khoảng 6–8 m. Mảng tường dọc, trần cao, khoảng nhìn xa: tranh dọc cây đời sống hoặc thác nước, cao khoảng 100–120 cm, rộng 60–70 cm, đường nét đậm đủ để thấy từ đầu hành lang.
Tiệm làm tóc nhỏ, tường sau ghế cắt có gương lớn, chỉ còn dải tường phía trên gương cao khoảng 60 cm chạy dài. Ở đây gần như không có lựa chọn: tranh ngang rất dẹt, dạng dải, ví dụ đường nét trừu tượng hay hàng chim bay, cao khoảng 30–40 cm. Ép một tranh vuông vào dải tường đó sẽ chạm sát trần hoặc lấn xuống gương. Ba ví dụ cho thấy khổ tranh được quyết định bởi bức tường trước, sở thích về mẫu sau.
Chỗ hay chọn sai và cái không cần lo
Một số tình huống hay gặp khi chọn khổ tranh sắt:
- Chọn mẫu ngựa phi đẹp nhưng chỉ còn mảng tường dọc cạnh cửa: thay vì ép ngựa vào khổ dọc, nên tìm mẫu khác có hướng dọc hoặc dời tranh sang bức tường khác.
- Đặt tranh dọc trên sofa dài chỉ vì thích mẫu cây: tranh sẽ như cái cột cắm giữa sofa. Nếu thích hình dọc, dùng bộ hai hoặc ba tấm dọc xếp ngang, cả cụm vẫn thành khối ngang.
- Lo rằng khổ vuông “nhàm”: khổ vuông chỉ nhàm khi hình bên trong cũng tĩnh và đối xứng hoàn toàn. Một hình có chuyển động nhẹ đặt trong khổ vuông lại cho cảm giác cân bằng mà vẫn sống.
- Không cần quá câu nệ tỷ lệ vàng. Tỷ lệ khung khoảng 1,4 đến 1,6 dễ nhìn, nhưng tỷ lệ của mảng tường và đồ nội thất quan trọng hơn mọi con số đẹp.
Tranh dạng tự do, không có khung bao như cây, chim hay đường chân trời, cũng có khổ: đó là khung chữ nhật tưởng tượng bao quanh hình. Hãy đo khung đó khi so với mảng tường.
Câu hỏi thường gặp
Tranh sắt treo sau sofa nên chọn khổ ngang hay dọc?
Phần lớn trường hợp chọn khổ ngang, vì sofa tạo một đường ngang mạnh. Nếu thích hình dọc như cây hay tre, có thể dùng bộ hai hoặc ba tấm dọc xếp cạnh nhau để cả cụm vẫn thành khối ngang.
Tường hẹp cạnh cửa nên treo tranh gì?
Tranh khổ dọc với hình có hướng lên như cây, cành mai, tre, hạc đứng là hợp. Chiều ngang tranh nên chừa lề với khung cửa và góc tường, thường ít nhất vài chục phân mỗi bên tuỳ độ rộng mảng tường.
Trần thấp có nên dùng tranh dọc không?
Có thể, nhưng nên chọn tranh dọc vừa phải để mép trên còn cách trần một khoảng, thường từ 30–40 cm trở lên. Tranh ngang dẹt thường giúp căn phòng trần thấp có cảm giác rộng hơn.
Tranh vuông hợp với vị trí nào?
Hợp với mảng tường gần vuông, phòng ăn bàn vuông hoặc bàn tròn, cuối hành lang, và những hình tĩnh tập trung vào tâm như hoa sen, mặt trời, vòng tròn hay chữ thư pháp đơn.
Có thể đặt xưởng vẽ lại mẫu ngang thành dọc không?
Nhiều mẫu đường nét trừu tượng hoặc cây có thể vẽ lại. Mẫu có hướng chuyển động rõ như đàn ngựa phi thường mất hồn khi ép khổ. Nếu mẫu là tác phẩm của hoạ sĩ, cần xin phép tác giả trước khi chỉnh sửa.
Làm sao biết khổ ngang hay dọc khi tranh không có khung?
Hình dung khung chữ nhật nhỏ nhất bao quanh toàn bộ hình, đo chiều ngang và chiều cao của khung đó. Tỷ lệ của khung tưởng tượng này mới là khổ để so với mảng tường.