Phần lớn tranh sắt treo tường được đặt nổi cách mặt tường khoảng 1,5–4 cm; khoảng nổi này đủ để tạo một lớp bóng đổ làm hình đứng lên khỏi tường mà bóng không quá xa, nhoè hay lệch hình. Tranh có nét mảnh, tường sáng và đèn chiếu xiên thì hợp khoảng nhỏ; tranh nét đậm, nhiều lớp hoặc có đèn hắt phía sau thì có thể nổi xa hơn, tham khảo đến khoảng 5–6 cm.
Bóng đổ là thứ làm tranh sắt khác tranh in: cùng một tấm thép, đặt sát tường trông phẳng như hình dán, đặt nổi đúng khoảng thì có chiều sâu như được khắc vào không gian. Bài này giải thích bóng đổ phụ thuộc vào gì, cách chọn khoảng nổi theo từng điều kiện, tranh nhiều lớp tính ra sao, và cách thử ngay tại nhà. Phần đi dây, nguồn điện cho đèn hắt thuộc nội dung lắp đặt và cần thợ điện, không bàn ở đây.
Bóng đổ phụ thuộc vào ba thứ
Thứ nhất là khoảng cách giữa tranh và tường. Khoảng cách càng lớn, bóng càng lệch xa khỏi hình và càng nhoè ở viền. Ở 1 cm, bóng gần như dính vào nét, chỉ làm viền hình đậm thêm. Ở 3 cm, bóng tách ra thành một hình thứ hai mờ hơn, tạo chiều sâu rõ. Ở 8–10 cm, với đèn chiếu xiên, bóng có thể lệch xa tới mức người xem thấy hai hình chồng nhau, nhiều khi rối mắt.
Thứ hai là nguồn sáng: vị trí, độ lớn và hướng. Đèn nhỏ, gần và chiếu xiên cho bóng sắc nét và dài. Đèn lớn, ánh sáng tản như trần thả đèn panel hoặc ánh sáng cửa sổ ngày âm u cho bóng mềm và ngắn. Ánh sáng chiếu thẳng vuông góc vào tường gần như không tạo bóng thấy được. Thứ ba là mặt tường: tường sơn mờ màu sáng hiện bóng rõ nhất; tường tối, tường giấy dán hoa văn hoặc tường gạch thô làm bóng chìm đi. Ba yếu tố này cộng lại, nên không có một khoảng nổi đúng cho mọi nhà, chỉ có khoảng hợp với bức tường và cách chiếu sáng cụ thể.
Khoảng nổi tham khảo theo loại tranh và điều kiện
Các con số là khoảng tham khảo đo từ mặt tường tới mặt sau lớp tranh gần tường nhất. Thử thực tế vẫn là cách quyết định cuối cùng.
| Trường hợp | Khoảng nổi tham khảo | Lý do |
|---|---|---|
| Tranh một lớp, nét mảnh, đường nét một nét | 1–2,5 cm | Bóng xa làm nét mảnh nhân đôi, rối hình |
| Tranh một lớp, nét đậm, hình khối lớn | 2,5–4 cm | Khối lớn chịu được bóng tách xa |
| Tranh nhiều lớp, lớp nền sát tường | Lớp nền 1–2 cm, lớp nổi thêm 1,5–3 cm mỗi lớp | Bóng giữa các lớp tạo chiều sâu |
| Tranh có đèn LED hắt phía sau | 3–6 cm | Cần khoảng để ánh sáng loang đều, không thành vệt |
| Tường tối hoặc tường nhiều vân | 1–2 cm | Bóng khó thấy, nổi xa chỉ làm tranh chênh vênh |
| Lối đi hẹp, hành lang, cầu thang | 1–2 cm | Hạn chế phần nhô ra để tránh va quệt |
Với tranh nhiều lớp, khoảng nổi tổng cộng là khoảng của lớp ngoài cùng tới tường, có thể lên tới 5–8 cm. Con số này cần được tính trong chiều sâu chiếm chỗ của tranh, nhất là ở lối đi.
Chọn khoảng nổi theo ánh sáng sẵn có
Đèn rọi ray hoặc đèn âm trần chiếu điểm. Đây là loại cho bóng đẹp nhất. Đèn đặt cách tường khoảng 50–100 cm, chiếu xiên xuống khoảng 25–35 độ, tham khảo. Với nguồn sáng này, khoảng nổi 2–3 cm thường đủ cho bóng rõ mà không lệch xa.
Đèn panel trần, ánh sáng đều. Bóng mềm, ngắn, gần như chỉ làm tối nhẹ vùng sau tranh. Có thể tăng khoảng nổi lên 3–4 cm nếu muốn bóng hiện rõ hơn, nhưng đừng mong hiệu ứng như đèn rọi.
Ánh sáng cửa sổ bên cạnh. Bóng đổ ngang, đổi hướng và độ dài theo giờ. Khoảng nổi nên vừa phải, 1,5–3 cm, để bóng buổi chiều xiên không kéo quá dài.
Đèn tường hai bên tranh. Mỗi đèn tạo một bóng, tranh có thể có hai bóng đổ hai phía. Khoảng nổi nhỏ giúp hai bóng không tách quá xa thành hình nhòe.
Đèn hắt sau tranh. Ánh sáng loang ra viền hình, tranh như đứng trước một quầng sáng. Khoảng nổi lớn hơn giúp quầng sáng đều; quá gần thì thấy rõ từng chấm đèn. Phần an toàn điện cần thợ điện có kinh nghiệm.
Tranh nhiều lớp: khoảng giữa các lớp quan trọng hơn khoảng với tường
Với tranh nổi khối hai ba lớp, ví dụ lớp nền là dãy núi xa, lớp giữa là rặng cây, lớp ngoài là đàn chim, bóng của lớp ngoài đổ lên lớp giữa và bóng lớp giữa đổ lên lớp nền. Chiều sâu người xem cảm nhận đến chủ yếu từ các bóng đổ trong lòng tranh, không phải bóng trên tường. Khoảng giữa các lớp thường do xưởng quyết định khi thiết kế, tham khảo khoảng 1–3 cm, và bạn nên hỏi điều này khi đặt làm.
Một sai lầm hay gặp: thấy tranh nhiều lớp đẹp, người mua yêu cầu đặt lớp nền nổi xa tường thêm 4–5 cm cho “nổi hơn”. Kết quả là bóng của lớp nền đổ lên tường chồng với bóng các lớp trong, cả tranh thành một đám bóng nhiều tầng khó đọc. Với tranh nhiều lớp, lớp nền thường nên đặt khá sát tường, khoảng 1–2 cm, để tường gần như là một lớp nữa của tranh. Nếu muốn hiệu ứng mạnh hơn, chỉnh ánh sáng thay vì đẩy cả tranh ra xa.
Màu tường, màu tranh và độ rõ của bóng
Bóng đổ chỉ thấy được khi có tương phản giữa vùng bóng và mặt tường xung quanh. Tường sơn trắng, kem, xám nhạt, mặt sơn mờ là nền lý tưởng: bóng hiện rõ, viền mềm, và tranh sắt sơn đen hay sơn đồng đều nổi bật. Tường sơn bóng hoặc ốp đá bóng lại phản chiếu đèn, tạo vệt sáng chồng lên bóng, làm hiệu ứng rối. Tường tối như xám than, xanh rêu đậm, gỗ óc chó gần như nuốt bóng đổ; ở những mặt tường này, cách làm tranh nổi lên là chọn màu sơn tranh sáng như trắng ngà, vàng đồng, bạc, thay vì tăng khoảng nổi.
Màu tranh cũng thay đổi cách đọc bóng. Tranh đen trên tường trắng có bóng xám nằm cạnh nét đen, hai lớp liền nhau, cảm giác chiều sâu rõ và hiện đại. Tranh trắng trên tường trắng gần như chỉ hiện ra nhờ bóng; đây là cách làm tinh tế cho người thích tối giản, nhưng cần đèn chiếu xiên tốt, nếu không tranh sẽ biến mất vào tường. Tranh sơn giả đồng hay nhũ ánh kim có thêm phản quang, nên khoảng nổi vừa phải để ánh phản chiếu lên tường không loang lổ. Khi chọn màu tường cho phòng sắp treo tranh sắt, hãy tính đến bóng đổ ngay từ đầu, đỡ phải chữa bằng khoảng nổi về sau.
Thử khoảng nổi ngay tại nhà trước khi treo
Khi tranh đã về, có thể thử nhiều khoảng nổi trong mười lăm phút mà không cần khoan. Cách làm:
- Nhờ một người giữ tranh áp sát tường ở đúng vị trí dự kiến, bật đúng loại đèn sẽ dùng buổi tối.
- Dùng vài khối gỗ hoặc hộp giấy cứng làm miếng đệm, dày khoảng 1, 2, 3 và 4 cm, kẹp giữa tranh và tường ở các góc.
- Với mỗi độ dày, lùi về chỗ hay nhìn tranh nhất, quan sát bóng từ chính diện và từ hai bên.
- Chụp ảnh từng phương án ở cùng vị trí và cùng chế độ máy.
- Lặp lại vào ban ngày với ánh sáng tự nhiên nếu tranh ở gần cửa sổ.
- Chọn khoảng nổi đẹp ở cả hai điều kiện, báo cho thợ treo con số đó để chọn chân đế hoặc ke treo phù hợp.
Bước 6 kết nối bố cục với lắp đặt. Khoảng nổi được tạo bởi chân đế hoặc ke treo phía sau tranh; thợ chọn loại có chiều sâu đúng, việc của bạn là cho họ con số.
Chỗ hay sai và cái không cần làm
Một số tình huống gặp nhiều khi chọn khoảng nổi:
- Đặt nổi xa để “đẹp như ảnh mẫu” trong khi nhà không có đèn rọi: ảnh mẫu thường dùng đèn chụp đặt xiên, ở nhà chỉ có đèn trần, nổi xa chỉ làm tranh chênh vênh.
- Quên rằng tranh nổi xa sẽ lộ phần chân đế khi nhìn nghiêng. Nên hỏi chân đế có sơn cùng màu tranh hoặc màu tường không.
- Chọn khoảng nổi lớn ở hành lang hẹp, vai người đi ngang chạm mép tranh.
- Không cần đèn chiếu riêng cho mọi tranh. Tranh nét đậm trên tường sáng vẫn có bóng đẹp với đèn chung nếu đặt nổi vừa phải.
- Không cần đổi khoảng nổi theo mùa hay theo giờ. Chọn một khoảng đẹp ở thời điểm nhìn nhiều nhất là đủ.
Nếu phân vân giữa hai khoảng, chọn khoảng nhỏ hơn. Tranh hơi sát tường vẫn đẹp và an toàn; tranh nổi quá xa thì vừa rối bóng vừa dễ va chạm. Ngoài ra, khoảng nổi càng lớn thì khe sau tranh càng dễ đọng bụi và mạng nhện, việc lau dọn về sau cũng tốn công hơn.
Câu nên hỏi xưởng về khoảng nổi
Khi đặt làm, hỏi xưởng tranh được thiết kế để nổi khỏi tường bao nhiêu và chân đế hoặc ke phía sau có kèm theo không. Nhiều tranh sắt cắt laser có sẵn các tai hàn phía sau với chiều sâu cố định; nếu bạn muốn khoảng nổi khác, cần nói trước để xưởng điều chỉnh. Hỏi chân đế có chỉnh được độ sâu không; một số kiểu cho phép chỉnh trong khoảng vài phân, tiện khi thử thực tế.
Với tranh nhiều lớp, hỏi khoảng giữa các lớp và các lớp được nối với nhau bằng gì, vì chi tiết nối giữa các lớp sẽ hiện ra khi nhìn nghiêng. Với tranh có đèn hắt, hỏi khoảng nổi xưởng đề xuất cho loại đèn họ dùng và đèn được bố trí thế nào để không lộ điểm sáng. Cuối cùng, hỏi màu sơn mặt sau tranh: mặt sau thép trần hoặc sơn lót xám sẽ lộ ra khi tranh nổi xa và nhìn từ bên cạnh. Một tranh hoàn thiện kỹ thường sơn cả mặt sau, vừa đẹp vừa chống gỉ tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tranh sắt nên cách tường bao nhiêu cm?
Phần lớn tranh sắt treo nổi khoảng 1,5–4 cm, tham khảo. Nét mảnh, tường tối, lối đi hẹp nên chọn khoảng nhỏ; tranh nét đậm, nhiều lớp hoặc có đèn hắt phía sau có thể nổi xa hơn, khoảng 5–6 cm.
Treo tranh sắt sát tường có xấu không?
Không hẳn. Tranh sát tường trông phẳng hơn, ít chiều sâu, nhưng gọn và an toàn ở lối đi hẹp. Nếu tường tối hoặc nhiều vân, bóng đổ khó thấy nên đặt sát hay nổi ít không khác biệt nhiều.
Vì sao tranh treo ở nhà không có bóng đẹp như ảnh mẫu?
Ảnh mẫu thường dùng đèn chiếu xiên đặt gần tranh, tạo bóng sắc nét. Ở nhà chỉ có đèn trần tản đều thì bóng mềm và ngắn. Một đèn rọi chiếu xiên sẽ giúp bóng rõ hơn nhiều so với việc đẩy tranh ra xa.
Tranh nhiều lớp có cần đặt xa tường hơn không?
Thường không. Lớp nền nên đặt khá sát tường, khoảng 1–2 cm, vì chiều sâu chủ yếu đến từ bóng giữa các lớp. Đẩy lớp nền ra xa làm bóng trên tường chồng với bóng trong tranh, khó đọc.
Có thể tự thử khoảng nổi trước khi treo không?
Có. Nhờ người giữ tranh ở vị trí dự kiến, dùng các miếng đệm dày khác nhau giữa tranh và tường, bật đúng đèn sẽ dùng, quan sát và chụp ảnh từng phương án rồi chọn. Không cần khoan.
Tranh có đèn hắt sau nên nổi bao xa?
Tham khảo khoảng 3–6 cm để ánh sáng loang đều thành quầng, không lộ từng điểm sáng. Con số cụ thể phụ thuộc loại đèn, nên hỏi xưởng và để thợ điện có kinh nghiệm lắp phần điện.