Với tường thông tầng cao khoảng 5–7 m, tranh sắt thường nên chiếm khoảng một phần ba đến một nửa chiều cao mảng tường và đặt tâm cao hơn tầm mắt người đứng, nằm trong vùng nhìn chung của cả tầng dưới lẫn tầng trên; nét cắt cần đậm hơn tranh treo phòng thường vì khoảng nhìn xa gấp nhiều lần. Các con số này là tham khảo, cần kiểm bằng cách nhìn thực tế từ từng vị trí.
Tường cao là nơi quy tắc tầm mắt quen thuộc không còn đủ. Một tấm tranh 1,2 m vừa vặn trên sofa sẽ lọt thỏm trên bức tường 6 m; một tấm 3 m treo quá thấp lại chắn tầm nhìn và khó bảo trì. Bài này đi qua cách xác định vùng nhìn, tính khổ, chọn độ đậm nét, chia tấm, và những câu cần hỏi trước khi đặt làm. Phần thi công trên cao thuộc việc của thợ có kinh nghiệm và giàn giáo phù hợp, không hướng dẫn ở đây.
Ai nhìn bức tường này và nhìn từ đâu
Tường thông tầng ở nhà phố thường nằm cạnh cầu thang, giếng trời hoặc phòng khách tầng trệt có hành lang tầng hai nhìn xuống. Người xem có ít nhất ba vị trí: đứng hoặc ngồi ở tầng trệt, đi trên cầu thang, và đứng ở lan can tầng trên. Mỗi vị trí cho một góc nhìn và khoảng cách khác nhau. Tranh đẹp ở tường cao là tranh đọc được từ cả ba chỗ, không chỉ từ một điểm mà người chụp ảnh mẫu đã chọn.
Cách làm thực tế: đứng ở từng vị trí, hình dung đường nhìn thoải mái của mình mà không phải ngửa cổ hay cúi gập. Từ tầng trệt, người ngồi sofa nhìn lên thoải mái tới khoảng 3–4 m chiều cao trên bức tường gần; từ lan can tầng hai, người đứng nhìn ngang hoặc hơi xuống. Vùng giao nhau giữa các đường nhìn này, thường rơi vào khoảng 2,5–4,5 m tính từ sàn tầng trệt với nhà có tầng hai cao khoảng 3,3–3,6 m, là chỗ đặt phần đậm nhất của tranh. Ghi lại vùng đó bằng băng dính giấy dài trên tường nếu với tới được, hoặc nhờ người cầm sào đánh dấu.
Khổ tranh tham khảo theo chiều cao và chiều ngang mảng tường
Các con số dưới đây là khoảng tham khảo cho tranh một tấm hoặc một cụm, tính theo mảng tường trống chứ không phải cả bức tường kể cả phần bị cửa và cầu thang chiếm.
| Mảng tường trống | Khổ tranh gợi ý | Tâm tranh cách sàn tầng trệt | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cao 5 m, ngang 2,5 m | Dọc, khoảng 1,6–2,2 m cao | Khoảng 2,8–3,2 m | Cây đời sống, thác nước, tre |
| Cao 6 m, ngang 3 m | Dọc, khoảng 2–2,8 m cao | Khoảng 3–3,6 m | Nên chia 2–3 tấm |
| Cao 7 m, ngang 4 m | Dọc hoặc vuông lớn, 2,5–3,5 m | Khoảng 3,3–4 m | Chia tấm bắt buộc, cân nhắc nhiều lớp |
| Cao 5–6 m, ngang 6 m trở lên | Ngang hoặc cụm nhiều tấm | Khoảng 2,8–3,5 m | Đàn chim, dãy núi, đường chân trời |
| Cạnh cầu thang xoắn | Dọc hẹp hoặc dải dọc | Theo vùng nhìn giữa các chiếu nghỉ | Xem bài riêng về cầu thang |
Tâm tranh ở tường cao được đặt cao hơn tầm mắt có chủ ý. Nếu giữ tâm ở 1,5 m, phần trên của tranh khổ lớn sẽ trống lốc và phần dưới chạm vào đồ nội thất; nếu đẩy lên quá 4,5 m, người ở tầng trệt phải ngửa cổ.
Độ đậm nét khi nhìn từ xa
Nét mảnh biến mất ở khoảng xa. Một nét cắt rộng 3–4 mm trông rõ ở khoảng cách 2 m, nhưng từ 8–10 m nó gần như hoà vào tường, nhất là khi ngược sáng giếng trời. Tranh tường cao cần nét chính rộng hơn, tham khảo từ khoảng 8–15 mm trở lên tuỳ khoảng nhìn.
Chi tiết nhỏ thành nhiễu. Lá cây nhỏ li ti, vân lông chim, hoa văn ren dày rất đẹp ở gần nhưng ở xa thành một mảng lốm đốm. Nên giữ chi tiết nhỏ ở vùng thấp mà người đi cầu thang nhìn gần, vùng cao dùng hình khối lớn.
Tương phản quan trọng hơn màu. Từ xa, mắt đọc sáng tối trước khi đọc màu. Tranh sơn giả đồng trên tường vàng nhạt có thể mất hút; tranh màu đậm trên tường sáng hoặc ngược lại sẽ rõ hơn.
Nhiều lớp giúp tranh có chiều sâu ở xa. Hai hoặc ba lớp đặt cách nhau tạo bóng đổ, giúp hình nổi lên khi nhìn xa. Đổi lại tranh nặng hơn và khó treo hơn, phải bàn với thợ.
Ánh sáng giếng trời thay đổi theo giờ. Buổi trưa nắng chiếu thẳng có thể làm tranh lóa hoặc bóng đổ rõ, buổi tối thì tối hẳn. Nên nhìn mảng tường vào cả hai thời điểm trước khi chốt màu sơn.
Chia tấm cho tranh khổ lớn
Tranh lớn hơn khoảng 1,5–2 m mỗi chiều thường được chia tấm để cắt, sơn, vận chuyển và đưa lên cao dễ hơn. Thứ tự làm việc với xưởng có thể như sau:
- Thống nhất tổng kích thước và vị trí trên tường trước, kể cả vị trí của dầm, ô cửa, công tắc nếu có trong vùng tranh.
- Hỏi xưởng giới hạn kích thước tấm thép họ cắt được và kích thước tấm tối đa qua được cầu thang, cửa nhà bạn.
- Đề nghị xưởng chia tấm theo đường nét tự nhiên của hình, như theo thân cây, theo rìa mây, thay vì cắt thẳng một đường qua giữa.
- Xác định có để khe giữa các tấm hay ghép khít. Tranh tường cao nhìn xa thường ghép gần khít hoặc khe rất nhỏ, vì khe lớn sẽ thành các vạch tối dài.
- Yêu cầu đánh số và vẽ sơ đồ ghép, kèm vị trí điểm treo dự kiến của từng tấm.
- Hỏi tổng khối lượng từng tấm để thợ treo chuẩn bị phương án và dụng cụ phù hợp.
Bước 3 là chỗ phân biệt xưởng làm kỹ hay ẩu. Đường chia đi theo nét hình gần như vô hình khi treo xong; đường chia cắt thẳng qua tán cây sẽ lộ ra từ mọi góc nhìn.
Tường cao ở sảnh văn phòng, nhà hàng và showroom
Không gian kinh doanh có tường cao thường khác nhà ở ở hai điểm: lượng người qua lại đông và khoảng nhìn đầu tiên là từ cửa vào. Tranh ở sảnh lễ tân hay nhà hàng hai tầng nên được thiết kế cho ánh nhìn trong vài giây đầu tiên khi khách bước vào, nghĩa là hình khối lớn, rõ, đọc được từ cửa. Chi tiết tinh tế dành cho vùng thấp, nơi khách ngồi chờ hoặc đi ngang qua gần.
Một tình huống giả định: nhà hàng có sảnh cao 6,5 m, tường đối diện cửa rộng 5 m, khách bước vào cách tường khoảng 12 m. Từ khoảng cách đó, một tranh khoảng 3 × 2,5 m với hình cánh đồng và đàn cò bay theo khối lớn sẽ đọc rõ ngay. Tâm tranh đặt khoảng 3,2–3,5 m để không bị bàn lễ tân và khách đứng che. Nếu chủ nhà hàng muốn đưa tên thương hiệu vào tranh, nên tách thành một khối riêng thay vì lồng vào hình, vừa dễ thay đổi về sau vừa không làm rối tranh. Với không gian công cộng, bàn kỹ với kỹ sư hoặc đơn vị thi công về điểm treo và tải trọng là việc bắt buộc.
Căn hộ duplex và nhà có trần cao vừa
Không phải tường cao nào cũng là thông tầng 6–7 m. Căn hộ duplex thường có một mảng tường phòng khách cao khoảng 5–5,5 m, trong khi phần còn lại của căn hộ trần chỉ 2,7–3 m. Mảng tường này hay nằm đối diện cửa sổ kính lớn, nên vừa được chiếu sáng mạnh ban ngày vừa là phông nền cho cả phòng. Một tranh khổ dọc khoảng 1,6–2 m cao, tâm đặt khoảng 2,6–3 m, thường đủ để mảng tường không trống mà vẫn giữ được cảm giác thoáng của không gian cao.
Nhà trần cao vừa, khoảng 3,6–4 m như nhà phố cũ hoặc biệt thự, là trường hợp trung gian dễ tính sai. Tranh khổ phòng thường trông nhỏ, nhưng tranh khổ thông tầng lại quá to. Một hướng hay dùng là giữ tâm tranh ở khoảng 1,6–1,8 m, cao hơn nhà thường một chút, và tăng chiều cao tranh lên khoảng 1,2–1,6 m. Hoặc dùng cụm hai tranh xếp chồng theo chiều dọc với khe khoảng 8–12 cm, tạo một khối cao mà mỗi tấm vẫn ở kích thước dễ làm, dễ treo. Với cả hai loại nhà, nguyên tắc tầm nhìn vẫn như phần đầu bài: đứng ở chỗ hay nhìn nhất rồi mới quyết định.
Những điều không cần làm với tường cao
Tường cao dễ làm người ta muốn làm nhiều hơn mức cần. Một vài thứ có thể bỏ qua:
- Không cần phủ kín cả mảng tường. Tranh chiếm khoảng một phần ba đến một nửa chiều cao đã đủ làm điểm nhấn; phần tường trống xung quanh chính là thứ làm tranh nổi lên.
- Không cần đèn chiếu riêng nếu mảng tường đã nhận ánh sáng giếng trời tốt ban ngày và đèn chung tốt ban đêm. Thử nhìn trước khi đi dây thêm.
- Không cần ép tranh đối xứng với cầu thang. Cầu thang là đường chéo; tranh có thể đặt theo mảng tường trống lớn nhất chứ không cần nằm ở giữa hai chiếu nghỉ.
- Không cần nhiều chủ đề trên cùng một mảng tường cao. Một hình lớn rõ ràng đọc tốt hơn ba hình vừa phải tranh nhau.
- Không cần chọn thép quá dày cho cứng. Tranh khổ lớn có khung gia cường phía sau phù hợp thì không cần tăng độ dày cả tấm, vừa nặng vừa khó treo.
Mỗi thứ bỏ được là một phần chi phí và một rủi ro thi công trên cao được bớt đi.
Câu nên hỏi trước khi đặt tranh cho tường cao
Tranh khổ lớn là món đặt làm tốn kém và khó sửa sau khi treo. Những câu sau giúp tránh bất ngờ:
- Xưởng có dựng bản phối cảnh tranh trên ảnh chụp bức tường nhà bạn từ ít nhất hai góc nhìn không?
- Nét chính rộng bao nhiêu, xưởng đã tính khoảng nhìn xa nhất chưa?
- Tổng khối lượng, số tấm, khối lượng tấm nặng nhất là bao nhiêu?
- Lớp sơn có chịu được ánh nắng giếng trời chiếu trực tiếp nhiều giờ trong ngày không?
- Ai chịu trách nhiệm đưa tranh lên và treo, có giàn giáo, dây an toàn phù hợp không?
- Khi cần vệ sinh hoặc tháo xuống, tranh có tháo từng tấm được không?
Câu cuối thường bị quên. Tranh treo ở độ cao 4–5 m sẽ bám bụi, và một thiết kế cho phép tháo từng tấm giúp việc lau dọn sau này đỡ tốn công, không phải dựng lại giàn giáo lớn.
Câu hỏi thường gặp
Tường thông tầng 6 m nên treo tranh sắt to cỡ nào?
Tham khảo khoảng một phần ba đến một nửa chiều cao mảng tường trống, tức khoảng 2–2,8 m chiều cao tranh, chiều ngang tuỳ mảng tường. Nên kiểm bằng phối cảnh trên ảnh hoặc giấy ướm trước khi đặt làm.
Tranh tường cao có treo tâm ngang tầm mắt như phòng thường không?
Không nên. Tâm tranh ở tường cao thường đặt cao hơn, tham khảo khoảng 2,8–4 m tuỳ chiều cao tường, sao cho người ở tầng dưới nhìn thoải mái và người ở tầng trên vẫn thấy rõ.
Tranh sắt chi tiết nhỏ có hợp với tường cao không?
Chi tiết nhỏ ở xa thường thành nhiễu. Nên dùng hình khối lớn và nét đậm ở vùng cao, giữ chi tiết tinh tế ở vùng thấp mà người đi cầu thang hay đi ngang có thể nhìn gần.
Tranh lớn chia nhiều tấm có bị lộ đường ghép không?
Nếu đường chia đi theo nét tự nhiên của hình như thân cây hay rìa mây, đường ghép gần như không thấy khi nhìn xa. Chia thẳng qua giữa hình thì dễ lộ từ nhiều góc nhìn.
Có tự treo tranh lên tường thông tầng được không?
Không nên tự làm. Treo vật nặng ở độ cao vài mét cần giàn giáo, dây an toàn và người có kinh nghiệm xác định điểm treo phù hợp với kết cấu tường. Nên thuê thợ hoặc đơn vị thi công có kinh nghiệm.
Tường giếng trời nắng chiếu có ảnh hưởng tới tranh sắt không?
Có. Nắng trực tiếp làm lớp sơn nhanh phai và làm tranh lóa vào buổi trưa. Nên hỏi xưởng về loại sơn chịu nắng, và nhìn mảng tường vào nhiều thời điểm trong ngày trước khi chọn màu.