Cách chắc nhất để chọn vị trí tranh sắt là cắt giấy đúng khung bao của tranh, dán lên tường bằng băng dính giấy, nhìn từ những chỗ hay đứng và ngồi trong một hai ngày, rồi đánh dấu điểm treo ngay trên tờ giấy trước khi khoan. Cách này tốn khoảng nửa giờ và vài tờ giấy, nhưng tránh được lỗ khoan thừa phải trám, nhất là trên tường sơn màu khó dặm.
Tranh sắt nặng và khó cầm áp lên tường lâu, lại có mép cắt nên không tiện xoay thử nhiều lần. Ướm bằng giấy giải quyết cả hai: giấy nhẹ, dễ dịch, có thể để đó vài ngày. Bài này đi qua chuẩn bị giấy, cách dán, cách nhìn để ra quyết định, đánh dấu điểm treo cho thợ, và các biến thể cho bộ nhiều tấm, tường có hoa văn hay tranh dạng tự do.
Chuẩn bị: giấy gì, cắt thế nào
Mọi thứ cần dùng đều có ở cửa hàng văn phòng phẩm:
- Giấy kraft nâu cuộn khổ lớn, giấy báo cũ dán ghép, hoặc bìa carton mở phẳng. Giấy kraft hoặc giấy màu tối gần với cảm giác tranh sắt sơn đen hơn giấy trắng.
- Băng dính giấy loại dùng cho thợ sơn, bóc ra không làm tróc sơn tường. Không dùng băng dính trong hay băng keo hai mặt.
- Thước dây, bút chì, kéo hoặc dao rọc giấy, và một thước thẳng dài nếu muốn cắt mép gọn.
- Một thước thuỷ nhỏ, loại cầm tay khoảng 30–60 cm. Nhiều điện thoại có ứng dụng đo thăng bằng cũng dùng được cho mục đích ướm.
- Bản vẽ hoặc ảnh tranh từ xưởng, có ghi khung bao và vị trí móc treo hoặc thanh treo phía sau.
Cắt giấy theo khung chữ nhật bao ngoài tranh. Với tranh dạng tự do như cây hay đàn chim, nếu muốn sát thực tế hơn, phác sơ đường viền lên giấy rồi tô đậm phần hình, hoặc in ảnh tranh phóng to theo từng mảng rồi ghép. Không cần cắt theo từng chi tiết; mục tiêu là thấy khối và vị trí, không phải thấy nét.
Dán và đánh dấu điểm treo ngay trên giấy
Thứ tự dưới đây giúp tờ giấy vừa là mô hình vị trí, vừa là bản hướng dẫn khoan cho thợ.
- Lật mặt sau tranh, đo khoảng cách từ mép trên và từ mép trái tới từng điểm treo, hoặc tới hai đầu thanh treo.
- Đánh dấu chính xác các điểm đó lên tờ giấy, đúng vị trí tương ứng, ghi rõ chữ “điểm treo” để không nhầm với tâm tranh.
- Vẽ hai đường chéo trên giấy để có tâm tranh, đánh dấu tâm bằng một ký hiệu khác.
- Dán giấy lên tường ở vị trí đã tính sơ bộ, kiểm cạnh trên bằng thước thuỷ.
- Sau khi đã chọn được vị trí cuối cùng, thợ có thể khoan xuyên qua đúng điểm đánh dấu trên giấy, rồi bóc giấy ra.
Bước 1 và 2 tránh được lỗi phổ biến nhất khi treo tranh: đo đúng tâm nhưng khoan sai điểm, vì điểm treo phía sau tranh nằm cao hơn tâm. Với tranh có hai điểm treo, khoảng cách giữa hai điểm trên giấy phải khớp chính xác đến từng milimét, nếu không tranh sẽ không vào được móc hoặc bị nghiêng.
Nhìn thế nào để ra quyết định
Sau khi dán, đừng quyết định ngay ở khoảng cách một sải tay. Đi ra những chỗ người trong nhà thực sự nhìn bức tường: cửa ra vào, ghế sofa, bàn ăn, đầu cầu thang. Mỗi chỗ nhìn ít nhất một phút. Chụp một ảnh ở mỗi vị trí, vì ảnh cho phép so sánh các phương án cạnh nhau và giúp bạn nhìn bức tường bằng con mắt bớt quen.
Để giấy trên tường ít nhất một đêm, tốt nhất là một hai ngày. Ban ngày với ánh sáng cửa sổ và ban tối với đèn, cảm giác về vị trí có thể khác hẳn. Nhiều người phát hiện ra tờ giấy quá to vào buổi tối khi đèn chỉ chiếu một vùng, hoặc quá cao khi ngồi xem tivi. Nếu sống cùng gia đình, hỏi mọi người có thấy vướng không; một người cao và một người thấp sẽ góp ý rất khác nhau về chiều cao. Khi cần dịch, dịch từng nấc nhỏ khoảng 5 cm và giữ nguyên tờ giấy cũ dán mờ cạnh đó để so, thay vì bóc hẳn đi rồi dán lại.
Các câu hỏi để tự kiểm khi nhìn tờ giấy
Dùng bảng này như danh sách kiểm. Câu trả lời “có” ở cột giữa là dấu hiệu nên chỉnh.
| Câu hỏi | Dấu hiệu cần chỉnh | Hướng chỉnh |
|---|---|---|
| Tờ giấy có nằm đúng trục của sofa hoặc giường không? | Lệch vài phân so với trục | Dời về đúng trục hoặc lệch hẳn có chủ ý |
| Từ chỗ ngồi, có phải ngẩng đầu mới thấy trọn tờ giấy không? | Có | Hạ thấp tâm tranh |
| Mép trên có sát trần hay sát dầm không? | Còn dưới khoảng 30 cm | Hạ thấp hoặc chọn tranh nhỏ hơn |
| Có ổ điện, công tắc, điều hoà nằm trong hoặc sát tờ giấy không? | Có | Dời vị trí hoặc đổi khổ tranh |
| Cửa mở ra có chạm tờ giấy không? | Có | Dời tranh xa bản lề cửa |
| Tờ giấy trông như con tem trên tường không? | Có | Xem lại kích thước, có thể cần tranh lớn hơn hoặc bộ nhiều tấm |
| Đi ngang qua, vai hay túi xách có quệt vào mép giấy không? | Có | Dời tranh hoặc chọn tranh mỏng, nổi ít |
Câu về cánh cửa thường bị bỏ sót vì lúc ướm cửa đang đóng. Mở hết cánh cửa và cánh tủ gần đó một lần trong lúc giấy còn trên tường.
Ướm bộ tranh nhiều tấm và tranh dọc cầu thang
Với bộ nhiều tấm, cắt riêng từng tấm giấy đúng kích thước và đánh số thứ tự. Trước khi dán lên tường, xếp chúng trên sàn với đúng khe hở dự kiến, dùng các mẩu bìa cắt sẵn đúng bề rộng khe làm miếng chèn để khe đều. Sau đó dán tấm giữa lên tường trước, kiểm thăng bằng, rồi dán các tấm bên dựa vào miếng chèn khe. Cách này giúp khe đều hơn so với đo từng tấm một trên tường.
Với dãy tranh dọc cầu thang, căng một đường băng dính giấy chéo làm đường tâm trước, rồi dán từng tấm giấy sao cho tâm của chúng nằm trên đường đó. Mỗi tấm vẫn kiểm thăng bằng riêng để đứng thẳng. Nên để giấy trên tường cầu thang lâu hơn, hai ba ngày, đi lên xuống như thường để phát hiện chỗ vai hay tay quệt vào. Bộ tranh có hình liền mạch thì in ảnh tranh thật, cắt thành từng phần đúng như xưởng chia, rồi ghép lên giấy; khi treo thử, bạn sẽ thấy ngay đường nét có còn liền qua khe không.
Tường đặc biệt: hoa văn, gạch, kính, thạch cao
Tường dán giấy hoa văn. Băng dính giấy vẫn dùng được nhưng nên thử ở góc khuất trước, vì một số loại giấy dán tường mỏng có thể bị kéo theo khi bóc. Tờ giấy ướm màu tối giúp bạn thấy tranh có bị lẫn vào hoa văn không.
Tường gạch thô, đá ốp. Băng dính bám kém trên mặt nhám. Có thể dùng thêm vài mẩu băng dính rộng hoặc nhờ người giữ giấy trong lúc nhìn. Ghi lại vị trí bằng cách đo từ một mạch gạch làm mốc, vì vết bút chì khó thấy.
Vách kính, tủ kính. Giấy dán lên kính sẽ cho bạn thấy tranh có che mất tầm nhìn hay ánh sáng không, nhưng cách cố định tranh vào kính là chuyện riêng phải hỏi thợ.
Vách thạch cao. Ướm như tường thường. Đánh dấu thêm vị trí các thanh khung xương nếu thợ đã dò được, vì điểm treo thường cần bám vào đó, có khi phải dịch tranh vài phân.
Tường vừa sơn mới. Đợi lớp sơn khô hẳn theo khuyến cáo của loại sơn, thường vài ngày, mới dán băng dính; dán sớm có thể làm bong lớp sơn khi bóc.
Khi tờ giấy cho thấy tranh không hợp
Mục đích của việc ướm không chỉ là tìm vị trí mà còn là phát hiện sớm khi kích thước hoặc khổ tranh không ổn. Nếu bạn ướm trước khi đặt làm, đây là lúc rẻ nhất để đổi ý: chỉ cần cắt tờ giấy khác. Hãy thử ít nhất hai kích thước, chênh nhau khoảng 15–20 phần trăm, để biết mình đang ở vùng “hơi nhỏ”, “vừa” hay “hơi to”. Nhiều người ngạc nhiên vì kích thước họ định đặt hoá ra quá lớn khi thấy trên tường thật, nhất là trong căn hộ trần thấp.
Nếu tranh đã mua sẵn và tờ giấy cho thấy nó không hợp chỗ định treo, có ba lựa chọn trước khi chấp nhận một vị trí gượng ép. Thứ nhất, thử bức tường khác trong nhà; tranh quá nhỏ cho tường sau sofa có thể vừa vặn ở hành lang hay đầu giường phòng phụ. Thứ hai, bổ sung bằng một hai tranh nhỏ để thành cụm, nếu tranh quá nhỏ. Thứ ba, với tranh quá to, đổi vị trí sang mảng tường trống lớn hơn hoặc dời đồ nội thất. Ghép thêm khung viền hay tấm nền phía sau để làm tranh to ra thường không đẹp với tranh sắt, vì làm mất vẻ thoáng của nét cắt; nếu tính tới cách này, nên ướm cả tấm nền bằng giấy trước.
Những thứ không cần làm
Ướm tranh là bước đơn giản, không cần biến nó thành dự án:
- Không cần cắt giấy theo từng nét hoa văn. Khung bao và phần khối chính là đủ để quyết định vị trí.
- Không cần mua phần mềm dựng phối cảnh cho một tấm tranh. Ảnh điện thoại chụp từ chỗ ngồi đã cho đủ thông tin.
- Không cần đóng đinh tạm để treo thử tranh thật. Mỗi lỗ đinh là một vết phải trám.
- Không cần dán giấy ở mọi phương án cùng lúc. Hai, tối đa ba phương án một lần, nhiều hơn mắt sẽ rối.
- Không cần giữ giấy trên tường quá vài ngày. Lâu hơn, băng dính có thể để lại vết hoặc bám chặt hơn vào sơn.
Khi đã chốt, chụp một ảnh cuối có tờ giấy trên tường và gửi cho thợ trước khi họ đến, kèm số đo từ sàn và từ góc tường tới các điểm treo. Thợ sẽ biết trước dụng cụ cần mang và thời gian làm.
Câu hỏi thường gặp
Có thật sự cần ướm giấy trước khi treo tranh sắt không?
Không bắt buộc, nhưng nên làm với tranh lớn, bộ nhiều tấm và tranh treo trên tường khó trám như tường sơn màu đậm. Ướm giấy chỉ mất khoảng nửa giờ và tránh được lỗ khoan sai.
Nên dùng loại giấy nào để ướm tranh?
Giấy kraft nâu hoặc giấy màu tối là tốt nhất vì gần cảm giác tranh sắt sơn đen. Giấy báo ghép hoặc bìa carton mở phẳng cũng được. Quan trọng là cắt đúng khung bao ngoài của tranh.
Dán giấy lên tường bằng gì để không bong sơn?
Dùng băng dính giấy loại thợ sơn hay dùng, bóc ra nhẹ nhàng không kéo theo sơn. Tránh băng dính trong và băng keo hai mặt. Với tường mới sơn, đợi sơn khô hẳn mới dán.
Vì sao phải đánh dấu điểm treo riêng với tâm tranh?
Vì móc treo phía sau tranh thường nằm cao hơn tâm. Khoan đúng tâm sẽ làm tranh treo thấp hơn dự định. Đánh dấu điểm treo trực tiếp trên giấy giúp thợ khoan đúng vị trí ngay lần đầu.
Nên để giấy ướm trên tường bao lâu?
Tốt nhất là một đến hai ngày để nhìn cả ban ngày lẫn ban tối và từ nhiều chỗ ngồi khác nhau. Với cầu thang, có thể để hai ba ngày để kiểm va chạm khi đi lên xuống.
Bộ tranh nhiều tấm ướm thế nào cho khe đều?
Cắt từng tấm giấy riêng, xếp trên sàn với miếng bìa chèn đúng bề rộng khe. Dán tấm giữa lên tường trước và kiểm thăng bằng, rồi dán các tấm bên dựa vào miếng chèn để khe đều.